birk

Speglingar og hvørvisjónir

2012-02-14T15:55:00.006Z

Fyrrapartin og nakað út á seinrapartin leygardagin var eg sjálvur annar ein biltúr úr Havn og norður til Tjørnuvíkar. Við Ennið á Streymoyarlandinum, yvirav Torvanesi, við Eiðiskolli og Risanum og Kellingi í baksýni, kom eg í tankar um yvirskriftina. Speglingar og hvørjisjónir. Útfyri her vit standa, funnu útróðrarmenn lívd og kallaðu staðin Lítla Himmiríki. Sama er á landi. Í skiftandi ljósinum eru Føroyar eitt eldorado til fotografering, gert tú teg út til tað. Tað hevði eg als ikki, men tá ljósi er so skiftandi eru nøkur skot, soleiðis av handahógvi, stuttlig og sigandi. Í hvussu er fyri júst tað løtuna. Tí næstu løtu er alt horvið og burtur. Myndin omanfyri er tikin klokkan fýra seinrapartin.

Klokkan hálvgum ellivu sama morgun er hetta ljósið og skinið við Høgukei undir Skeivapakkhúsi á Vestaruvág í Havn. Bátarnir eru Thorshavn hjá Ríkisumboðnum, bygdur á Frederikssunds Skibsvært í 1940, sama ár, sum næsti bátur, Brimnes, er bygdur á J.F.Kjølbros Sleipistøð og ytstur er Fram merktur TN2, sum Tórshavnar kommuna eigur. Laurits Debes bygdi henda sluppunga í 1921. Niðanfyri síggjast Fortuna og Høgna Jákup í sama góða morgunljósi.

Eftir Rót og Rútmu og ein døgurðabita liggur leiðin norður eftir Streymoynni við Roger Miller í fløguspælaranum. Og ikki er tað bara tí, at hann eigur sangin King of the Road. Nei, hann eigur nógvar aðrar góðar eisini. Sangir, sum hóska seg væl til ein leygardagsbiltúr í skiftandi ljósi og veðri úr høvuðsstaðnum og heilt út á bygd, har hønurnar skrukka og hanarnir gala. Um trítíðina steðga vit norðanfyri Langasand.

Í brekkuni, niðanfyri vegin og við øllum Sundalagnum og høgu fjøllunum, Eysturoyarmegin, sum baktjaldi, hevur onkur ónevndur lagað varðar úr gróti og ymsum, sum rekst her á leiðini. Nakað sunnanfyri var hvalastøðin á Gjánoyri. Ikki er óvist at ikki onkur lutur stavar hagani.

Baksýnið á ovaru myndini er Skerðingur og Svarðbakstindur og á niðaru myndini hómast Eiðisbygd og Ljósa handan lagaða varðan. Men í Halldórsvík, ella bara Vík, sum tey siga á staðnum, eru aðrar sjáldsamar sjónir. Skuldi nakar ivast, um árið 1946 og alt, sum tá hendi í Føroyum, bara fór í eitt kollektivt svart hol, so er at hyggja her. Undir heiðurskrýnda árstalinum, sum er málað í tjóðskaparligum litum, er bara - eitt stórt svart hol. Ja, her er gamla pisshúsið í Vík, segði ein lokalur og ypti øksl.

Men her er eisini sjáldsama kirkjan, sum er áttakantað, við teirri ikki mini sjáldsamu altartalvuni hjá Tórbirni Olsen av Seinastu kvøldmáltíðini. Kirkjan var stongd, so tað bleiv bara til eina mynd uttan, av stjørnuglugganum í forkirkjuni. Men vendir ein sær á kirkjubakkanum, so sæst ein undarliga greflig farleið av sjáldsama sjónligum rørum, sum renna út í ánna, allan vegin niðan eftir hinum áarbakkanum. So sjáldsamt verkfrøðingaarbeiði, at mær kemur ikki til hugs, hvørt tað er vakurt ella ei. Bara sjáldsamt.

Men fleiri av túnunum í Vík eru sjáldsama vøkur eisini og ikki minni hugtakandi. Serliga har sum steinsett er, bæði uppi og niðri. Og undarligt er at hugsa sær, at koyrandi er til allar hesar fotografisku herligheitir.

Tjørnuvík er annarleiðis bygd, sum hóast miðsavnað eins og Haldórsvík, hevur ein egnan og íbygdan vakurleika, væl skipa, undir høgu fjøllunum og út móti endaleysa havinum.

Her er útsýnið av sandinum í Tjørnuvík klokkan hálvgum fimm leygardagin. Tað er samdrigið og hevur hug at regna. Og vendi eg mær hinvegin, burtur frá Eiðiskolli og Risanum og Kellingini, inn móti bygdini, so síggi eg hesa spegling í sandhyljunum uttanfyri bakkan í Tjørnuvík. Undurfult, ein leygardag mitt í februar

Gávugóðs handað

2012-02-13T15:47:00.006Z

Sunnudagin varð Anton Petersen heiðraður við gávugóðsi. Talur vórðu hildnar og Anton greiddi frá um egna filmin Skýming og um at uppliva film við kroppinum heldur enn tilvitskuni. Undir spennandi frágreiðingini hendi tað stuttliga at uppvørpan lýsti orðið ‘tekst’ beint á pannuna á filmslistamanninum. Ein hugfarslig uppliving millum mynd og tekst. Nærmyndina tók Ole Wich.

Millum tey fleiri enn hundrað fólkini, ið møttu til hugnaliga tiltakið í fabrikkini hjá Østrøm, vóru foreldrini Kaj og Aslaug Petersen úr Havn.

Anton lat seg avmynda saman við Bjørn Kalsø, landstýrismanni, Sigurði í Jákupsstovu, rektari á Fróðskaparsetrinum, sum er formaður í nevndini, Oddfríða M. Rasmussen, formaður í Listasambandi Føroya og Herálvi Jacobsen, formaður Føroya Lærarafelags.

Innan Bjørn Kalsø, landstýrismaður í mentamálum, handaði Antoni Petersen gávugóðsi úr Grunni Thorvalds Poulsen av Steinum, grundgav formaðurin í nevndini, Sigurð í Jákupsstovu, rektari á Fróðskaparsetrinum, fyri, hví valið fall á Anton:

“Skýming er ein stutt søga um ein mann, ið leitar eftir sær sjálvum. Ítøkiligi karmurin er eitt parlag á okkara døgum í Havn við Nólsoynni í baksýni. Anton hevur við hesum filmi sett sær stórar avbjóðingar, sum eisini hava staðið við í langa tíð. Umframt søgugongdina, har mannligi høvuðsleikarin leitar millum barndóm og manndóm, kunnu vit eisini siga, at Anton sum leikstjóri leggur lunnar undir ein sermerktan stíl og máta at bera fram film úr okkara veruleika og náttúru. Umframt tilknýtið til barndómin, ofta lýst við tølandi minnismyndum, tykist Anton í hesum filmi serliga at dvølja við sambandið við náttúruna. Í hesum evnisvali skapar Anton eitt huglag, har vit mitt í tí triviella undrast um skapanarverkið. Anton sýnir eitt myndamál, ið er serstakliga egið og sjálvrannsakandi. Hetta síggja vit serliga í uppafturtiknum nærmyndum av høvuðsleikaranum. Sjáldsomu nærmyndirnar fata vit sum rannsakandi og náðileyst gjøgnumlýsandi sjálvsmyndir av einum leitandi leikstjóra. Leitanin vitnar um strong krøv til sín sjálvs, og krøvini verða sett úr øllum filmiskum vinklum. Uppi við hesum sjáldsama myndamáli hóma vit afturljóð frá stóru filmsmeistarunum, eitt nú Andrej Tarkovsky, sum ung filmslistarfólk her á landi eru farin at skifta orð um. Henda tilvitska um film sum miðil er sjáldsom og so mikið meir verd at stuðla.”

Torvald Poulsen var garðyrkismaður – gartnari – í Havn og hevði vakstrahús og urtagarð sín, har sum R. C. Effersøes gøta og Egholmstrøð møtast. Hann átti eisini traðirnar, har SMS og meginparturin av R. C. Effersøes gøtu eru í dag. Alt hetta økið seldi hann og setti peningin á bók í Føroya Sparikassa, har hann stóð og rentaði til Torvald doyði. Torvald hevði áhuga fyri máli og list, og hann stovnaði grunnin, tí hann helt, at tey ungu við listarligum evnum skuldu fáa ein møguleika afturat til at fáa stuðul til at nema sær útbúgving. Í testamentinum ásetti Thorvald at nevndin skuldi vera sett saman av formonnunum í Føroya Lærarafelag og í Listafólkasambandinum og at rektarin á Fróðskaparsetrinum skuldi vera formaður.

Sigurð í Jákupsstovu gjørdi eisini vart við nýggju karmarnar í gomlu fabrikkini hjá Østrøm á Skálatrøð við hesum orðum: “Eg vil bjóða tykkum hjartaliga vælkomin til hesi hølini her í fabrikkini hjá Østrøm, ið eru so hegnisliga sett í stand, og sum geva spennandi og góðar karmar fyri tiltøk av slíkum og líknandi slag. Fróðskaparsetrið ynskir at skapa góðar umstøður fyri trivnaðar- og mentunartiltøkum, har tey, ið lesa hægri lestur í Føroyum, kunnu leggja lunnar undir eitt livandi og kveikjandi lestrarumhvørvi. Vit meta at fabrikkin hjá Østrøm hevur potentiali til just hetta og tí er gjørd avtala um at Setrið og okkara lesandi kunnu nýta hølini ávíst dagatal. Hátíðarløtan í dag er fyrsta almenna tiltakið, ið setrið skipar fyri her í fabrikkini.”

Nógv nýttu høvið at tosa við Anton og hoyra um hansara lestur í Prag og framtíðarútlit annars. Her er tað Gunvør Balle, sum framman fyri improviseraða løriftinum skiftir orð við Anton um film.

Í trappuni hjá Østrøm eru tveir ungir leikstjórar á veg uppeftir, Sakaris Stórá og Anton Petersen. Vit ynskja tykkum báðum og øllum, ið fáast við føroyskan film, góðan byr.

Døgurðatørn

2012-02-13T13:58:00.001Z

So var aftur døgurðatørn á Lutzenstrøð. Helst fyri seinastu ferð á hesum stað. Afturvið kjøtfrikadellunum fekst eitt sindur av eksotiskum fruktum, sum sæst omanfyri. Í næsta mánað, kanska um grækarismessuleitið, flyta vit øll í Námi niðan á Hoyvíksveg 72. Tá verða gamla Landsmiðstøðin fyri Undirvísingarsamboð, Kt Depilin og Føroya Skúlabókagrunnur fyri fyrstu ferð savnað í einari lon.

Gávugóðs til Anton Petersen

2012-02-11T12:52:00.006Z

Til lukku, Anton!

Ímorgin verður almenn hátíðarløta í samband við, at gávugóðs úr Grunni Thorvalds Poulsen av Steinum verður handað 27 ára gamla havnarmanninum Anton Petersen, ið nemur sær útbúgving innan film í Prag.

Vanliga verður gávugóðsið handað á føðingardegi Thorvalds, sum var mikudagin. - Men tá hevði hann fylt hundrað, hevði hann livað. Tí verður nakað serligt gjørt burturúr í ár, sigur Grunnurin.

Tiltakið verður í hølunum hjá Østrøm, søguligu fabrikkini á Skálatrøð, sum er hin elsti vinnubygningur í landinum og nú verður ein nýggjur mentadepil í Havn undir leiðslu av Poul Clementsen.

Úr skránni fyri tiltakið í morgin sæst at fyrst bjóðar Sigurð í Jákupsstovu, rektari og formaður, vælkomin og so handar Bjørn Kalsø, mentamálaráðharri, sonevnda gávugóðsið til Anton Petersen. Eftir handanina fer Inger Smærup Sørensen, listafrøðingur, at hugleiða um avbjóðingarnar, ið listin hevur í dag. At enda fær Anton sjálvur høvið at bera fram brot úr sínum verkum.

Anton Petersen tekur útbúgving á filmslistaskúlanum FAMU í Prag í Kekkia. Filmskúlin er millum teir elstu í Evropa, stovnaður í 1946 og úr næmingalistanum kunnu vit nevna Milos Forman og Agniezska Holland, sum bæði hava vunnið Oscarvirðislønir. Umframt 80 útlendskar studentar, eru 350 lesandi á kekkiska filmsskúlanum.

Spennandi verður at hoyra grundgevingina hjá mentamálaráðharranum at lata Antoni virðislønina. Føroyskur filmur, sum annars ongan stuðul fær, hevur seinastu tíðina fingið nógv og væl uppiborðið rós. Sjálvur havi eg sæð filminum Skýming (2011) og fleiri ferðir umrøtt hann, meðan filmurin hevur verið í gerð. Her er veruligt 'listarligt hegni' at síggja, so sum treytin sigur, skal ein fáa gávugóðs úr hesum grunni. Myndirnar niðanfyri eru tiknar í Nólsoy fyri trimum árum síðani, tá fyrstu upptøkur vórðu gjørdar til Skýming, sum varð frumsýndur í Norðurlandahúsinum fyri jól.

Ikki kann sigast annað, enn at føroyskur stuttfilmur hevur fingið góðan stuðul og nógva umrøðu í hesum døgum. Nám hevur miðvíst lagt seg eftir at keypa rættind til at brúka nýggjan føroyskan stuttfilm í undirvísing. Nú manglar bert ein filmsgrunnur, ið kann geva trilvandi føroysku filsmvinnuni kjølfesti, so hon kann fóta sær og røkka út í heim, sum neyðugt er. Og kanska eisini at fáa atgongd til danska filmsgrunninum, á sama hátt sum grønlendingar ynskja og arbeiða við beint nú. - Vit arbeiða við júst hasum, sigur Sjúrður Skaale, fólkatingslimur í stuttari viðmerking í dag.

Endamálið við føroyska grunninum, sum letur gávugóðs, er at stuðla og eggja ungum fólki við listarligum hegni til útbúgving. Stovnsfæið er arvur eftir Thorvald Poulsen á Steinum, sum var garðyrkismaður við áhuga fyri mentan.

Ein trímannanevnd mannað við rektaranum á Fróðskaparsetrinum, formanninum í Føroya Lærarafelag og formanninum í Lista Fólka Sambandi Føroya, LISA stjórnar grunninum og tað er rektarin á Fróðskaparsetrinum, sum er nevndarformaður. Í nevndini fyri grunnin sita Herálvur Jacobsen, formaður Føroya Lærarafelags, Oddfríður M. Rasmussen, formaður í Listasambandi Føroya og Sigurð í Jákupsstovu, rektari á Fróðskaparsetri, sum er formaður.

Nevndin ger sjálv av, hvør skal fáa stuðul úr grunninum, tí hann verður ikki latin eftir umsókn.

Fyrstu ferð stuðul varð latin var í 2001 og tey sum higartil hava fingið stuðul úr Grunni Thorvalds Poulsen av Steinum eru: 

2008: Kjartan Hansen, fólkatónleikari, sum nemur sær útbúgving í sjónleiki, 60.000 kónur. 
2007: Sámal Blak, myndahøggari og málari, 60.000 krónur. 
2006: Jóhanna Reginsdóttir av Steinum, sniðgevi, 60.000 krónur. 
2005: Bárður Oskarsson, teknari og rithøvundur, 60.000 krónur. 
2004: Marjun Kjelnæs, rithøvundur, Jógvan Sverrason Biskopstø, sniðgevari og teknari og Eivør Pálsdóttir, songkvinna, sum fingu 25.000 krónur í part.  
2003: Tróndur Bogason, tónasmiður, 60.000 krónur 
2002: Andrass Olsen, tónleikari, 60.000 krónur, Teitur Árnason, filmsleikstjóri, 25.000 krónur og Petur Elias Askham Guttesen, rithøvundi, 25.000 krónur. 
2001: Rannvá Konoy, listakvinna 60.000 krónur.

Nógva veðrið í Føroyum

2012-02-11T09:40:00.001Z

Norðmaðurin Erling Gudbrand Baasen hevur verið í Føroyum við einum løttum Leica kamera, kleinfilmkamera, sum klassiska myndatólið upprunaliga kallaðist á týskum. Tað er heimasíðan hjá norska Leica sølubúðini, Bresson, sum í dag greiðir frá um ferðina í Føroyum.

Baasen lesur foto í Avstralia og er har komin í samband við Jónfríð Eliasen, sum eisini lesur foto har í landinum. Um nýggjársleitið hevur hann verið í Føroyum og greiðir frá um ferðina í einum Leica bloggi í dag. Baasen er ikki bara hugtikin av skiftandi ljósinum hesa ársins tíð, men av tí nógva veðrinum:

"When I arrived in the Faroe Islands, I quickly understood that it’s not so much what weather, but how much weather. It became a waiting game; trying to anticipate when the sun, for a brief moment, would break through the clouds, watching and waiting for waves to hit the shore or for the wind to calm. As nature worked its rhythm around me my senses were frantically trying to process and interpret all the different things I saw and felt. There was an array of different colors, natural contrasts and the sound of nothing but the wind."

Tað er so vist og satt, at Føroyar eru eitt foto paradís, alla staðni alla tíðina. Hjá myndatólum, bilum og øðrum tekniskum maskinum og tólum, sum skulu roynast undir ekstremum viðurskiftum at staðfesta serligar dygdir og eginleikar. 'Tað manglar bert tað, at tú varnast tí...'

Nowhere Man mitt í Havn

2012-02-10T13:54:00.002Z

Enska orðið graffiti verður í ensk-føroysku orðabókini hjá Sprotanum endirgivið sum "tekningar, rakstrarróp og ymist krutl á útveggi." Í Havn hevur ein ónevndur krutlari í mong ár hertikið almenna rúmið við skoynum og stavum, sum í almannaeygum geva lítla meining og heldur eru at meta sum herverk. Helst vóru fyrstu avrikini at síggja við gomlu Útvarpsdyrnar á Bryggjubakka, har krutlarin enn vendir aftur við rímum og torskildum illsinnisglepsum.

Á summum veggum hevur húseigarin roynt at vaska krutlið burtur, men illa gongst at halda veggin reinan. Seinni er ónevnda krutlið flutt niðan í nýggju Útvarpshúsinum í Sortudíki og ikki minst til dyrnar í Norðurlandahúsinum dygst við. Oman eftur Hoydalsvegnum sæst krutluta farleiðin stinga seg upp í eygnahædd við grefligum stavum á gula vegginum í Askhams smiðju.

Men ikki er alt bert herverk hjá ónevnda krutlaranum í Havn. Í summum førum, sum á kjallarahurðini í Mimi í Sjúrðargøtu, har bragdar. Har er ein ávísur stílur at hóma, helst við støði og stevi í einum Beatlessangi, Nowhere Man. Her gerst Havnargrafitti autentisk, livandi og ikki sørt hugtakandi.

Men niðast á Áarvegnum, í Lagahúsunum, omanfyri Kafe Natúr, har er eitt spildurnýtt uppslag, sum ikki er ónevnt, sett í gluggarnar. Áskriftin er tikin úr bíbilska Prædikaranum 7,7: "Óreiðiligur vinningur ger hin vísa til dára, og mutur spillir hjartað." Orðini eru stílað til Páll á Reynatúgvu og avsendarin kallar seg Anfinn. Vit lata almennu boðini standa eina løtu.

Bládýpið í eygsjón

2012-02-09T17:05:00.000Z

Nú verður nýumvælda bingjuinstallatiónin hjá Tróndi Patursson, Bládýpið, aftur at síggja. Tað var sjón fyri søgn í dag, tá eg hitti Trónd og sonin Brand, sum gjørdu klárt í søguligu bingjuni, sum nú stendur niðanfyri gamla endan á Listasavninum út móti Gundadalsvegnum.

Úr bingjuni verður gjørd ein gongd, so gangast kann inni, millum lítla tilbygningin, sum higartil mest hevur verið goymsla, og Bládýpið.

24. februar skal alt standa liðugt. Sama dag klokkan 17 verður framsýningin Hinumegin Blátt, við verkum eftir Trónd, latin upp. Leygardagin 3. mars verður prát millum Trónd og stjóran í Listasavninum, Nils Ohrt. Framsýningin Hinumegin Blátt letur aftur 22. apríl.

Mentanarnáttina 28. mai 2010 var avtala gjørd millum Listasavnið og listamannin, at savnið skuldi eiga Bládýpið eftir at tað var umvælt og sett við Listasavnið.

Blómur og kanónir

2012-02-09T14:28:00.003Z

Umgyrdur av leinkjum var Tinghúsvøllurin í dag avtakin við hjartablómum. Tað vóru pedagogarnir í verkfalli, sum høvdu gróðursett litaðu hjørtuni eina løtu á middegi. Vakurt, sum tá amerikanskir studentar stungu blómur í byrsumunnarnar hjá tjóðarhirðini framman fyri Pentagon í 1967 og kinverskir studentar steðgaðu rullandi stríðsvognum á Himmalska Friðartorginum í 1989. Ikki var tað sørt at mær rann til hugs mjúkt revsandi sangin hjá C.V.Jørgensen um bumbumannin í S-toginum, sum í maktpolitiska spælinum droymur um blómur og kanónir:

Sidder på en bombe i et S-tog
& drømmer mig tilbage til dengang i de
ligeglade tressere hvor blomster var symboler
på de samme ting som bomber er idag

Nú vænti eg ikki at pedagogarnir fara at kasta bumbur á Vaglinum, men blómur kunnu verða eins sterkar. Flower Power, sum tey søgdu í skugganum av Vjetnamkrígnum. Og ikki minst herðrópið Information Wants to be Free.

Síðani er so mangt hent. Stættarsamfelagið við sterkum og veikum, býttum og klókum, lág- og háløntum er staðfest og sjónligt sum aldri áður. Sjálvt hin skilagóða Katrin Petersen kann ikki halda sær í Degi & Viku og letur tríggjar streykandi pedagogar tosa í eyst, vest og sunnan, so tær standa eftir sum býttar og óskipaðar. Klikkaðar. Sig mær, hvat høvdu tríggir búskapar- og løgfrøðingar sagt í somu støðu, fingu teir so idiotiskar spurningar og vórðu kliptir so idiotiskt saman? Og er tað nakrantíð hent? Nei, ha? Tí teir eru untouchable og dálka hvørki fingrar ella stiletthælar á Vaglinum ein illfýsnan verkfalsdag. Teir eru betri í øgni við valdið enn so. Ein serføroysk valdsskipan, har sjálvt internetbrúkið er óloysiliga knýtt at tínari inntøku, sum ein Gallupkanning vísti í vikuni. Jú, summi eru lægri enn onnur. Semjan um stættarsamfelagið er aldri nærri, greiðari og sterkari enn í dag. Tað eru bæði Asta og Traðarmaðurin vitni til á Vaglinum í hesum tíðum.

Sámiskur flaggdagur

2012-02-06T14:33:00.001Z

Myndir: Birgir Kruse 2009

Í dag er sámiskur flaggdagur. Síðani 1992 eru sámar samdir um henda dagin. Men semja hevur ikki altíð verið um júst hetta flaggið.

Í 80’unum tá sámiskir rithøvundar og bókavørðar vóru á ráðstevnu í Føroyum, seymaðu tey eitt nýtt tjóðarflagg. Marianna Debes Dahl, sum um hetta mundi var við í nevndini í Filmsfelagnum, vísti mær flaggið. Hetta var kollveltingarkrút. Flaggið var eins nýtt og hatta orðið – kollveltingarkrút. Síðani er so mangt hent.

Sámar eru vorðnir samdir um hetta vakra bláa flaggið, ið sýnir sólina, sum er faðir at øllum og knýtir jørð og himmal í eina æviga ringrás.

Ein annar flaggstubbi úr søguni hjá Filmsfelagnum var í 1987, tá vit vóru vertir fyri norðurlendskari filmsstevnu og Nils Gaup var heiðursgestur við filminum ‘Vegvísin’.

Filmurin, sum varð í uppskoti at fáa Oscarvirðisløn, bygdi á elligamla sámiska søgn. Tí var eitt full size sámiskt flagg bílagt úr Kautokeino.

Flaggið kom, men vit sluppu ikki at brúka tað í Norðurlandahúsinum, har filmsstevnan var. Flaggið var ikki góðkent og norskir myndugleikar lovaðu ilt, um vit vundu tað á stong.

So gingu vit yvir til grannan, útvarpsstjóran Niels Juel, sum hevði skrivað flaggsøguna. Hann hevði nógv størri stong enn Norðurlandahúsið. Men nei, hann tordi ikki at flagga við hesum løgna dúki. - Men vit kundu brúka hann sum veggprýði í konserthøllini.

Ørminnist, at vit gjørdu tað eina løtu, men angraðu og tóku flaggið niður. Síðani hevur tað ligið í einari kommoduskuffu á loftinum. Men í dag flaggar Kaj Leo fyri sámum.

Efteråt är allting för sent

2012-02-05T22:57:00.022Z

Í dag tók eg í hondina á eini mammu, pápa og systkjum, sum høvdu mist ein son og bróður, Jón Gaasedal, sum 47 ára gamal druknaði í vanlukku í Filipsoyggjum fyri jól. Í verðini, sum vit kenna hana, er ikki størri sorg enn at jarða eitt barn. Og í kvøld endursendi sjónvarpið Tá lívið gerst ov tungt. Ein sending, har Heini í Skorini meistarliga og virðiliga lýsir trý fólk, sum sjálvi valdu at fara úr tíðini. Eins og Jón, sum andaðist fyri jól, kendi eg ein teirra, Gudmund Lindenskov Joensen. Fór í hillina og fann nakrar bøkur, sum hann, trúfastur sum altíð, sendi mær fyri fimtan árum síðani. Bøkur um filmsanalýsu og myndagreining, dagfestar 5/5 1997. Millum annað Wim Wenders, sum á Rævens Sorte Bibliotek sigur frá um Billedernes logik. Vit sótu í nevnd saman í Filmsfelagnum og kjakaðust nógv um film.

Meðan eg blaði í bókunum frá Gudmundi, kom mær til hugs stuttsøguna hjá Stig Dagerman Att döda ett barn frá 1948. Tað er úr hesi filmisku stuttsøgu at orðini í yvirskriftini eru tikin. Aftaná er alt ov seint. Tað er kenslan, ein situr við, tá ung fólk doyggja. Aftaná er alt ov seint. Seks ár eftir at Dagerman hevði skrivað stuttsøguna bleiv lívið honum ov tungt og hann gav upp andan bara 31 ára gamal. Gudmundur bleiv 34.

Ærað verið minnið um Jón og Gudmund.

Kyndilsmessa

2012-02-02T12:24:00.002Z

Í dag er kyndilsmessa, missa candelarum. Sigst, at nú er helvtin av vetrinum liðin. Kanska stavar mannfólkanavnið Veturliði frá hesum góða degi. Myndina omanfyri tók eg á Hvítanesi klokkan níggju í morgun, ávegis niðan á Hjalla, har vit høvdu verkfallskaffi. Myndirnar niðanfyri eru tiknar longur niðri á Hvítanesi við útsýni móti Nólsoynni og Hoyvíkshólmi longst til høgru. Fyrra og ovara myndin er tikin 19. desember klokkan níggju og niðara myndin somu tíð á sama stað í morgun.

Onkustaðni hevur verið sagt at kyndilsmessa tekur stálið av vetrinum og at nú hevur veturin mist annað beinið. Ein hálv økt, hálvur annar tími, er komin aftur at degnum. Men í kalendaranum stendur eisini at kasta kráku, at vita úr hvørjari ætt makin skal koma. Vit taka ein torvmola, ein stein, ella eina fløgu upp eftir enda, medda eftir einari flúgvandi kráku og siga so: Eg kasti ein stein, tær ikki til mein. Eg kasti eitt bein, tú ber tað heim. Eg kasti torv, so er krákan horvin. Alt eftir hvønn vegin krákan flýgur, haðani fært tú makan. Ájú. Og so sigst eisini at kyndilsmessa var til minnis um Mariu moy, sum vitjaði í halgidóminum fjøruti dagar eftir føðingina, so sum siður var hjá jødiskum konum tá í tíðini. Kyndilsmessa er sostatt 40. dagurin jóla. Henni og Jesubarninum til minnis vóru kertur og kyndlar tendrað í kirkjum, og av hesum uppruna er latínska heitið missa candelarum. Sami siður hómast hjá okkum. Nicolina Dahl sigur, at bonkur til kirkjugangskonur framvegis stendur í forkirkjuni í Funningi. - Vit vilja halda, at mamma okkara var tann seinasta í Føroyum, sum var leidd kirkjugangskona eftir fornum siði, tað var í 1940, sigur Nicolina. Niðanfyri eru endurgivnar tríggjar meiri lágkirkjuligar og heldur enn ikki krákuleysar bilmyndir úr túninum, nú frost legðist á kristi og heiði. Gevið krákum grið og annars góða kyndilsmessu!

At fanga myrkrið - gomul hugskot á morgni

2012-02-01T10:18:00.000Z

So er hon her, nýggja útgávan hjá Leonard Cohen Old Ideas sum download, fløga og 180 gramm LP pláta. Ella allarbest: á Spotify her og nú. Tíggju sangir í going home mood hjá einum 77 ára gomlum manni, sum aldri troyttast, men hvønn morgun er nýggjur. Eisini á hesi tólvtu útgávuni, telja vit ikki konsertupptøkurnar við, átta ár eftir at vit síðst hoyrdu nýtt frá honum. The European blues hevur kanadiumaðurin onkuntíð kallað lágmælta stílin við ljómborði og kvinnukóri. Fyrsti sangur, Going Home, er samrøða úr erva við aldrandi Leonard. Vágið, men væleydnað. Síðani koma sangirnir, sum í heiti lýsa innihaldið: Amen, Darkness, Lullaby og í endanum Different Sides. Øðru megin ósjónligu strikuna, 'the meek and the mild' og hinumegin 'the Word'. Valið er títt, nú tað tendrar ella slóknar hjá Cohen. Hetta er frálíkt.

Bládýpið aftur í Listaskálanum

2012-01-31T21:16:00.004Z

Á myndini síggjast Tróndur Patursson og Michel Kvium í Listaskálatúninum í august í fjør, tá Kvium lat upp framsýning.

Í limabrævi frá Listafelagnum verður í dag upplýst, at nú verður nýumvælda bingjuinstallatiónin hjá Tróndi Patursson, Bládýpið, aftur at síggja. Samstundis verður framsýningin Hinumegin Blátt, við verkum eftir Trónd, latin upp. Alt samalt 24. februar kl. 17:00. Leygardagin 3. mars verður prát millum teir báðar, Trónd og stjóran í Listasavninum, Nils Ohrt. Framsýningin Hinumegin Blátt letur aftur 22. apríl.

Tað var Mentanarnáttina 28. mai 2010 at avtala var gjørd millum Listasavnið og listamannin, at savnið skuldi eiga Bládýpið eftir at tað var umvælt. Á myndini niðanfyri síggjast Tróndur Patursson og Helgi Fossadal, sum tá var stjóri í Lisasavninum, eftir at avtalan er undirskrivað.

Myndin niðanfyri er tikin í juli 2009, tá Tróndur Patursson lat upp stóru retrospektivu framsýningina Lívsins Landslag í Listahøllini á Skipasmiðjuni.

Eitt týskvøldið juli 2009 komu teir báðar bretarnar Patrick Winterton, 52, og Mick Berwick, 47, inn á Havnina. Tórshavnar kommuna skipaði fyri móttøku umborð á sluppini Westward Ho. Bretarnir høvdu róð til Føroya í hvør sínari kajakk. 74 tímar norður úr Stornoway tóku teir land í Suðuroy. Serliga fegnir vóru teir at hitta Trónd Patursson, sum fyri 30 árum síðani sigldi við Tim Severin í húðabátinum Sankta Brendan, higani og til Vínlands.

Sleppa vit Tróndi og hansara havgangandi ævintýri, finna vit Per Arnoldi á skránni. Nils Ohrt fer at hava dialog við hann leygardagin 4. februar kl 15:00. Tað er í sambandi við framsýning, við málningum, skulpturi, grafikki, keramikki og plakatlist í heimsklassa, sum letur upp aftur í Listasavninum.

Leygardagin 31. mars hevur Nils Ohrt fyrilestur um Meistaraverk í heimslistini: Leonardo da Vinci Seinasti nátturðin.

Fríggjadagin 27. apríl kl. 17:00 letur upp framsýning við danska listamanninum Thomas Kluge. Framsýningin er opin til 3. juni. Leygardagin 28. apríl kl. 15:00 fer Nils Ohrt at práta við Kluge, meðan almenningurin kann lurta.

Leygardagin 12. mai kl. 15:00 er ein fyrilestur í røðini Meistaraverk í heimslistini, hesu ferð um Jan van Eyck Brúdleypið hjá Arnolfini. Nils Ohrt heldur fyrilesturin.

Fríggjadagin 9. juni kl. 17:00 letur Várframsýningin upp og fríggjadagin 6. juli letur upp ein framsýningin við verkum úr goymslum Listasavnins.

At kyssa tretivutúsund

2012-01-31T15:27:00.008Z

Størsti dreymur hjá ungum fólki mitt í sjeytiárunum, mundi vera at forvinna eina millión meðan tú enn var í tjúgunum. Mánaðarlønin hjá ófaklærdum studentum var áttatúsund og lá tú framvið, bar sum ongan ting til at forvinna tað dupulta hvønn mánað í árinum. Tá var eingin samtíðarskattur, bensinið kostaði minni enn tvær krónur og pengarnir kom væl til sættis. Men brádliga kundi tú vera um ein háls, tí næsta árið stóð inntøkan ikki mát við skattin. Ung, sum hesi ár løgdu nógv fyri, viltust í eini skattarúsu, um ikki slapst úr, fórt tú ikki á skúla og fekk skattin útsettan.

Í dag kappast skúlaðu lønarbólkarnir um at skava botnin. Allar lægsti botnurin er hann hjá Starvsmannafelagnum, sum við 22.483 krónum leggur støði undir journalistiskum fakarbeiði í miðlunum. Hanga journalistarnir í, er endalønin eftir trettan ár 24.784 krónur. Er sami journalistur so óheppin at fáa leiðaraábyrgd, so fær hann 26.633 krónur og trítúsund fleiri, um hann hongur í til endans. Pedagogar, sum nú eru í verkfalli, byrja teirra yrkisleið við 23.164 krónum um mánan. Velja tey hetta starv fyri lívið, so er endalønin 26.459 krónur. Og so er tað lærarin. Hann byrjar yrkisleiðina við 23.229 krónum um mánan og sleppur sum hin einasti í hesum yrkishópi at kyssa tey gyltu tretivutúsund. Sum lærari á endaløn fært tú 30.313 gullrandaðar krónur.

Áh, kyss meg!

Øll tøl eru frá Lønardeildini www.lnd.fo

Miðlaheiðursløn í myndum

2012-01-29T12:51:00.008Z

Rosa Birgitha Dal Christiansen í Tvørgøtu í Havn hevur gjørt heiðurslønirnar, sum Felagið Føroysk Miðlafólk lata ársins journalistiska avriki í fimm bólkum. Tvørgøta er mitt í Rabarbukvarterinum og tí er navnið á fyritøku hennara Rabarbuglas. - Tað eru tvær søgur um, hvar navnið Rabarbukvarterið hevur sín uppruna. Onnur søgan sigur, at staðið fyrr var so fátækt, at neyðugt var at eiga nógvar rabarbur fyri at fáa mat á borðið. Hin søgan sigur, at fólkini, ið búðu har, fingu so nógv børn, at ”tey nørdust sum rabarbur í góðari mold”, sigur Rosa Birgitha, sum er útlærd hárfríðkanarkvinna og pedagogur. Hon arbeiðir hálva tíð í einum barnagarði. Hon er gift, eigur fimm børn og er omma.

Finnur Jensen skipaði fyri øllum tí praktiska í sambandi við tilnevningarnar. Tað var ikki sum at siga tað. Í onkrari teldu kundi okkurt uppskot ikki lesast og so var at tillaga og finna eitt nýtt format, hús úr húsi. Og til sjálva handanina var nógv tøkni, sum skuldi rigga.

Nevndin í Felagnum Føroysk Fjølmiðlafólk hevði havt aðalfund sama dag og poseraði fyri myndamanninum Árna Conradson eina løtu. Formaðurin, Georg L. Petersen, fremst til vinstru, ynskti ikki afturval, men heldur fram í nevndini. Ingrid Bjarnastein, til høgru, fremst fyri, er nýggj forkvinna. Umfram tey bæði eru Katrin Petersen, Anna Ellingsgaard og Jógvan Hugo Gardar nevndarlimir. Tiltakslimir eru Emil L. Jacobsen og Jógvan Jákupsson, sum síggjast aftast. Aðalfundurn samtykti, at lesandi limir í felagnum rinda ein triðing av vanliga limagjaldinum.

Fyrst á skránni var røða, sum Árni Gregersen, blaðstjóri á Dimmalætting, helt. Í tiltakandi pappírsleysa samfelagnum var stuttligt at síggja at Árni læs røðuna úr einum iPad. Hann hugleiddi um innbakka-journalistikk og setti spurnaðartekin við hevdvunna hugtakið kritiskan journalistikk og vísti tað so púrasta frá sær, tí sjálvandi skal allur journalistikkur altíð vera kritiskur. Góð og væluppløgd røða.

Sosialurin var eisini væl umboðaður á samkomuni, har matskráin var ræst kjøt og súpan. Her er Erikur Lindenskov, blaðstjóri, til høgru sæst Eydna Skaale, blaðfólk.

Kring borðini varð lurtað væl og virðiliga eftir álvarsomu veitslurøðuni hjá Árna Gregersen. Og rímiligvís bleiv at enda klappað við øll borðini, tá røðan var liðug.

So fekk dómsnevndin orðið, Tróndur, Enna, Ingi og Birgir. Í tekstinum niðanfyri, uppslagnum Ársins Miðlaavrik, sæst okkara inngangsrøða og grundgevingarnar fyri at lata hvørjum av teim fimm avrikunum heiðursløn. Fyrsta heiðursløn fór til Jógvan Helga Hansen, sum er gamal næmingur hjá Jens Kristiani Vang, sum man vera ídnasti myndamaður í føroyskari pressu í nýggjari tíð. Nú er hann arbeiðsleysur. Jógvan Helgi, sum er myndamaður fyri Vágaportalin, er í løtuni kokkur umborð á Vesturvón, sum er í Barentshavinum. Finnur, sum stendur við mín lið á myndini niðanfyri, fekk virðislønina í varðveitslu, meðan Jógvan Hugo passar telduna.

Onnur heiðursløn varð latin fyri bestu sending. Ingi Rasmussen grundgav væl og virðiliga, hvi júst henda sending skaraði framúr øllum hinum góðum sendingum í sjónvarpi og útvarpi. Sjónvarpssendingin Faðirloysingarnir, sum Dagmar Joensen-Næs og Johannes Danielsen gjørdu, fekk heiðurslønina. Hvørki Dagmar ella Johannes vóru til staðar, so starvsfelagin Karolina Thostrup tók ímóti virðislønini frá Inga.

Triðja heiðursløn varð latin fyri ársins grein. Valið fall á eina umfatandi grein um nýhugsan innan mjólkaframleiðslu, sum Sveinur Tróndarson á Dimmalætting hevði skrivað. Enna Garðshorn Mikkelsen læs grundgevingina og handaði Sveini heiðurslønina, sum sæst á myndini niðanfyri.

Fjórða heiðursløn varð latin fyri besta innslag. Tróndur Djurhuus hugleiddi um hetta løgna heitið, innslag, og grundgav síðani kontant og sannførandi fyri, hví júst hetta innslag var heiðurslønarvert. Heiðurin fór til Rógva Rasmussen fyri eitt innslag í Degi og Viku um ergoterapi til fimm ára gamla Benjamin, son til Eydnu Skaale, blaðkvinnu á Sosialinum. Tíðindaleiðarin í Degi og Viku, Høgni í Jákupsstovu, tók ímoti, tí Rógvi var heima og skrivaðu uppgávu. Seinni støkk Rógvi inn á gólvið og virðislønin kom í rættar hendur. Rógvi, sum er næmingur í Sjónvarpinum, var í trimum førum skotin upp til ársins miðlaavrik.

Fimta og seinasta heiðursløn var latin fyri dekning. Eitt ikki minni undarligt orð og heit, sum Ingi Rasmussen loftaði og hugleiddi um. Millum innkomnu uppskotini, sum eisini fingu kritikk, var kortini valdur dekningurin hjá Dimmalætting av flatskatti og pensjón. Eisini í hesum føri slapp Sveinur Tróndarson at taka ímóti heiðurslønini. Hesu ferð nýtti Sveinur høvið at siga takk í eini talu, har hann framførdi, at dekningurin var úrslit av góðum arbeiði, sum var í felag millum nógv fólk á redaksjónini.

So var handanin av, hin fyrsta, har ársins miðlaavrik vórðu latin. Ein hugnalig løta, sum eisini var hvessandi fyri føroyskan journalistikk. Vónandi verður hetta framhaldandi ein stórhending í avmarkaða, men virkna og fjøltáttaða føroyska miðlaheiminum hesa ársins myrku tíð, nú dagarnir skjótt gerast ljósari. Og so var bara eftir at hugna sær í øllum krókum í veitsluhølunum í kjallaranum í Handverksdeplinum í Stoffalág i Havn, har felagið Føroysk Miðlafólk hava skrivstovu á loftinum. Til lukku øll somul!

Ársins miðlaavrik

2012-01-28T21:06:00.002Z

So er avgerðin fallin, hvørji skulu fáa tær fimm heiðurslønirnar fyri miðlaavrik í undanfarna ári.

Tað er felagið Føroysk Miðlafólk, ið stendur fyri tiltakinum, sum Finnur Jensen hevur lagt til rættis. Fráfarandi formaður í felagnum er Georg L. Petersen og nývaldur formaður er Ingrid Bjarnastein.

Fyri jól valdi nevndin eina óhefta faknevnd at taka dagar ímillum innkomnu uppskotini: Enna Garðshorn Mikkelsen, Tróndur Djurhuus, Ingi Rasmussen og Birgir Kruse. Innan fyrstu handanina segði dómsnevndin soleiðis:

Ársins miðlaavrik er eitt praktfult tiltak, sum vit og helst tit øll eisini, vóna er komið fyri at vera. Í hesum fyrsta føri er Ársins miðlaavrik tengt at ræstkjøtaveitslu og tí eitt sindur óhátíðarligt. Tó, ikki minni avbjóðandi var uppleggið hjá Finni Jensen tá hann kom við einum heilum Fiskasølukassa við tilnevndum avrikum, tilsamans 117 býtt út á 5 bólkar. Finnur eigur at fáa eitt klapp fyri innsatsin.

Avrikini vóru úr øllum miðlum, prentaðum og luftbornum, í myndum og í teksti í undan farna ári. Hóast stóru undirtøkuna saknaðu vit í dómsnevndini okkurt avrik úr undanfarna ári og til næstu ferð vóna vit at redaktiónirnar vera enn miðvísari at fylgja við og melda til. Vit meta at hetta tiltak varpar ljós á nøkur faklig viðurskifti, og at Ársins miðlaavrik tí eisini hevur eina eggjandi og mennandi ávirkan, sum redaktiónirnar eiga at lofta.

Í sambandi við tær 5 bólkingarnar kundi okkurt uppskot verið sett í ein annan bólk og gjørt seg betri galdandi har. Eisini kundi verið spennandi at havt aðrar bólkar, sum til dømis klummur og oddagreinir, sum ofta vísa ein helt serligan førleika at skriva, tá best liggur fyri. Í dómsnevndararbeiðnum hava vit meir enn einaferð sannað, at ikki er hjúklað nóg mikið um tað reint skrivliga arbeiðið. Ov nógvir skrivifeilir bøta ikki um trúvirði, heldur ikki á føroyskum.

Men vit hava hildið okkum til tað, sum kom inn og tann yvirskipaða setning, vit hava fingið, sum ljóðar: Heiðurslønirnar verða latnir teimum, sum við serliga góðum journalistiskum handverki megna at lýsa viðkomandi viðurskifti, ið á serligan hátt hugtaka/øsa/røra/upplýsa móttakaran. Tilfarið skal vera publiserað í einum miðli.

Eftir hesi inngangandi orð, varð fyrsta heiðurslønin latin.

Ársins mynd

Hvør verður ársins mynd, sum hevur verið á prenti í einum føroyskum miðli, pappirsmiðli ella talgildum loftmiðli? Verður tað ein ítróttarmynd, sum mundi og kundi broytt føroyskan fótbólt og føroyska luttøku í altjóða fótbólti? Verður tað ein festivalmynd av einum hugfangaðum áskoðara, sum við nýggjum tjóðareyðkenni skal byggja land, har hin seinasti føroyingurin lat seg kristna? Verður tað ein sosialrealistisk og tó dynamisk mynd, sum fangar ein trongdan rektara niðri á jørðini, mitt millum ónøgdar næmingar? Ella verður tað ein mynd av tí tronga, sum er, hevur verið og fer at verða lívlínan og nervalagið út í heim og aftur, fyrr, nú og í komandi tíðum?

Fotografarnir, ið eiga hesar fýra tilnevndu pressumyndir í 2011 eru tveir: Jens Chr. Vang eigur tríggjar teirra og Jógvan Helgi Hansen eigur eina.

Og her kemur avgerðin:

Ársins mynd, ið fær Miðlaheiðurslønina 2011, varpar ljós á nýggjar tíðir á einum gomlum stað. Myndin er væl timað og væl vinklað. Hóast myndin er still og staðfestandi og ikki varpar ljós á nakað andlit ella andlitssbrá, elva stór amboð til dynamikk í myndini, bæði flatan og rundan. Hervið gerst myndin søgulig og lýsir tað, sum fer at verða knýtt at hesum stað, sum myndin í øllum einfeldni eygleiðir og í stórari styrki fevnir og lýsir.

Ársins mynd er ‘Flogvøllurin: Flogfarið lendir, menn asfaltera’. Myndina hevur Jógvan Helgi Hansen tikið, og hon hevur staðið á Vágaportalinum 26. september 2011.

Ársins sending

Ársins sending, send í einum føroyskum loftmiðli, er óivað tann bólkurin í hesari heiðran, har dygdarbesta og mest heilbornað tilfarið er at finna. Her hevur handverkið fingið sømdir og stundir hava verið at kína og hjúkla um journalistisku vøruna, sum verður serverað.

Fýra sendingar frá Kringvarpinum eru millum finalistarnar, tríggjar úr sjónvarpinum og ein úr útvarpinum. Skal tað vera tann listarliga fullkomna um tónaskaldið av Sandi? Ella tann lívsklóka og hjartanívandi um deyðasjúku konuna og mammuna. Skal tað vera tann um faðirleysu grønlendingarnar, sum sakna sín føroyska pápa. Ella skal tað vera tann djarva útvarpssendingin, har tann særda stendur fram við fullum navni og vísur øllum síni sár?

Tað hevur verið trupult at velja ársins sending, millum hesar fýra, tí tær eru so ymiskar og hava sínar eyðsýndu dygdir á hvør sínum spori.

Ársins sending varpar ljós á skuggasíðuna á einari søgu, har føroyingar áður bara vóru lýstir sum hetjur. Teir tóku land og teir fingu stór virði til høldar, føroyskum framburði at frama. Men onkrir teirra tóku annað enn land; teir fingu børn, sum teir seinni ikki vildu kennast við. Sendingin byggir á klassiskar journalistiskar dygdir, vit kenna okkum aftur, sendingin er viðkomandi, hon rørir og órógvar, og hon reisir spurningin, um øll eiga nøkur grundleggjandi mannarættindi: Rættin at kenna og arva pápa sín!

Ársins sending eiga Dagmar Joensen-Næs og Johannes Danielsen: Faðirloysingarnir.

Ársins grein

Tilnevningarnar til ársins grein eru fýra. Tvær eru úr Dimmalætting: Einsamøll við tveimum børnum: Onkuntíð gangi eg svong og Landbúnaðarliga kollveltingin í Havnardali. Og tvær greinar í Sosialinum: Sterilisering: Nevnd skal góðkenna Terja og greinin Abbin misbrúkti hana í sjey ár.

Vinnarin er greinin í Dimmalætting um landbúnaðarligu kolleveltingina, skrivað av Sveini Tróndarsyni!

Greinin verður kosin sum ársins grein 2011 fyri sínar klassisku journalistisku dygdir.

Sveinur Tróndarson lýsir væl og gjølla ta stóru landbúnaðarligu broytingina innan mjólkaframleiðslu í Føroyum frá fleiri smáum gørðum til færri og størri. Og journalisturin ger evnið bæði viðkomandi og skilligt fyri lesaran.

Her liggur eitt stórt og umfatandi jornalistiskt arbeiði aftan fyri greinina.

Landbúnaðarliga kollveltingin verður lýst bæði við, at tveir mjólkabøndur siga frá sínum arbeiðsumstøðum fyrr sum einsamallir framleiðarar og nú sum parteigarar í stórum felagsfjósi, við djóralæknanum, ið varpar ljós á djóravælferðina fyrr og nú, við landbúnaðarfrøðinginum, ið gevur tað størri perspektivið, við MBM sum endaliga liðið í framleiðsluni og við hagtølum frá hagstovuni.

Tað hevur verið ein fragd at lesa greinina, og tað er tí við stórari gleði, at dómsnevndin ynskir Sveini Tróndarsyni til lukku við ársins grein 2011!

Ársins innslag

Hvat er eitt innslag? Orðið sjálvt er so meiningsleyst, at tað einki líkinda svar gevur. ‘Inn-slag, at sláa inn?’ Kortini tosa vit um innsløg eins hissini, gerandisliga og sjálvsagt, sum vit tosa um vátasletting og makrel og Sonju Jógvansdóttir.

Vanligu fatanirnar av einum innslagi eru so ymiskar, at dómsnevndin hevur verið noydd til at taka dagar ímillum stutt tíðindabrot og sundur-pettað sound-bites til hin ótolna, drúgvari estetiskar upplivingar, sum næstan eru heilar sendingar, kaldan politikk til tey vaksnu, pedagogiskar snildir til tey smáu. Um enn fruktirnar eru frískar, so eru hetta súrepli, perur og bananir – hvørt um annað.

Dómsnevndin hevur kortini nominerað fýra innsløg – og so er bert eftir at gera av, hvat teirra skal hava heiðurin sum ársins innslag 2011.

Skal tað vera tað estetiskt filmaða og gjøgnumkomponeraða sjónvarpsinnslagið um føðingardagin hjá hvíldarheiminum Nainu? Ella húðleyst erliga – næstan ræðandi – nærmyndin av Ingrid Heystoy, sum bíðar eftir at sleppa á økisdepilin fyri sinnisveik? Kanska eyeopener-upplivilsið heima hjá fimm ára gamla Benjamin, sum við ergoterapi finnur størri meining við gerandisdegnum? Ella skulu vit velja hjartanemandi tvístøðuna, Eilin Tróndheim og gomlu foreldur hennara eru í, tí hon av spariávum ikki sleppur á stovn?

Dómsnevndin hevur valt

- eitt innslag í teirri sera týdningarmiklu genruni, sum vit nevna ‘konsekvensjournalistikkur’ – og sum umskapar lítiðsigandi hagtalið ‘umleið hundrað við einum serligum tørvi’ til verulig menniskju og medborgarar við kenslum og egnum gerandisdegi...

- eitt innslag, sum er atfinningarsamt uttan at vera agressivt móti einum óhepnum boðskapi frá einum strongdum landsstýrismanni – og sum minnir okkum á, at vit øll bráddliga kunnu gerast partur av einum minniluta, sum hevur eitt væl umhugsað politiskt forstailsi fyri neyðini.

Innslagið er aktivt, og tað er serliga genialt, tí tað júst er bygt upp um eitt gerandisvirksemi, sum óhepni landsstýrismaðurin – helst ótilætlað, men alment – er komin at halda hánt um.

Ársins innslag 2011 er Dag &Viku-innslagið hjá Rógva Rasmussen um fimm ára gamla Benjamin og ergoterapiina til børn.

Ársins dekningur

Og hvat er so ein “dekningur” – enn eitt vánaligt orð, sum hevur vunnið sær fast pláss í journalistiska orðafeinginum. Orðabókin veit ikki reiðiliga, hvussu hon skal lýsa hetta fyribrigdi. Har snýr tað seg um lívd, skjól, skuld, tryggingar ella enntá borðreiðing.

Herinni munnu øll vita nøkunlunda, hvat tað fevnir um. Eg loyvi mær at allýsa: Ein jøvn viðgerð av einum ávísum evni yvir longri tíðarskeið, har eitt blað ella ein loftmiðil dag um dag letur upp, lýsir, víðkar, perspektiverar, analyserar, dregur til svars og kemur afturum eitt evni við einum greiðum planløgdum málsetningi – og lay-outi.

Spurningurin er, um nakað livir fult og heilt upp til hetta av tí, sum er innsent til Ársins dekning. Vit síggja nógvar greinar, ella hoyra fleiri innsløg, um eitt evni, sum vísa ymsar síður av somu søk, men tað tykist ikki, sum nøkur ætlan er løgd frá byrjan, ið vinklað, skrivað og redigerað er eftir. Spell, tí hetta er størsta potentialið í føroyskari blaðskriving.

Tá ið alt hetta er sagt, so vil dómsnevndin kortini taka fram, at Dimmalætting roynir seg mest og best av føroysku miðlunum í hesum bólki. Dimma hevur miðvíst og áhaldandi fylgt málum, blaðið hevur sett sína egnu dagsskrá og er ikki givist á hondum, hóast valdshavarar ella aðrir sterkir áhugabólkar hava roynt at leggja fótonglar í vegin.

Millum tey síðstu fýra, sum dómsnevndin sat eftir við millum tey tilnevndu, vóru tríggjar greinarøðir frá Dimmalætting og ein frá Sosialinum. Tey vóru:

-        Eik-kanningin í Dimmalætting.
-        Flatskattur og pensjón í Dimmalætting
-        TF-dekningurin í Dimmalætting
-        Bygdalív í Sosialinum (greinarøð hjá Snorra Brend í Oyggjablaðnum)

Vinnandi greinarøðin í “Ársins dekningur” nart við øll kriteriini fyri, hvat góður journalistikkur er – her var identifikatión, relevansur, aktutalitetur, konflikt og ein broddur av sensatión - og blaðið megnaði eisini við útgreiningum at seta dagsskránna í einum máli, sum øll annars tosaðu um:

Ársins dekningur er: “Flatskattur og pensjón” hjá Dimmalætting!

Spælistaður í Reinsarínum

2012-01-26T14:56:00.001Z

Niðasta hæddin í Reinsarínum eftir uppskoti frá Kontrast

Heimasíðan hjá Tórshavnar kommunu upplýsir í dag at nú er málið um ein spælistað í miðbýnum komið eitt stig nærri veruleikanum. Tað er at frøast um.

Upplýst verður at “til býráðsfundin í kvøld hava trivnaðarstjórin og mentamálaleiðarin mælt til at játta eina miljón av íløguætlanini 2012 í sambandi við arbeiðið at gera Reinsaríið til rytmiskan spælistað. Bæði mentamálanevndin og fíggjarnevndin hava mælt til at taka undir við uppskotinum.

Miðhæddin í Reinsarínum í Tórsgøtu eftir uppskoti frá Kontrast. Leggið merki til, hvussu væl gamalt og nýtt er hugsað saman

Byggilistarliga hugskotið, sum Kontrast Arkitektar hava gjørt, byggir á at tvinna tað gamla saman við tí nýggja. Innan verður tað gamla varðveitt, sum er merkisvert í sær sjálvum, og við nýggjari innrætting og nútíðar sniði fæst ein meira tíðarhóskandi og nýtiligur bygningur.

Hugskotið byggir á at fáa ein sokallaðan polyvalentan bygning, sum við sínum mongu tiltøkum kann broyta funksjón eftir tørvi. Hetta, at hava rúmini so opin sum møguligt og funktiónirnar mobilar.
Mesta arbeiðið við Reinsarínum er at meta sum restaureringsarbeiði, og tí verður arbeiðið framt í smáum stigum.”

Loftshæddin í Reinsarínum eftir uppskot frá Kontrast. Leggið til merkis møguleikarnar fyri ervaljósi á miðum gólvi

Málið um ein spælistað hevur í mong ár verið frammi. Heimleysir tónleikarar í býnum hava savnað undirskriftir og mentaálit hava verið skrivað. Og í óðum verkum var ein nýggja Perla skrumbla upp eftir ongari tíð. Nú er bara at vóna at henda ætlan er væl gjøgnumhugsað, heldur enn tað bera valagn. Týsdagin 13. november 2012 er kommunuval. Livst, so spyrst.

Styrikumynd hjá Kontrast, ið sýnir Reinsaríið í Tórsgøtu

Úr mentanarálitinum hjá Tórshavnar kommunu Havnin, livandi, kveikjandi, skapandi (apríl 2000) fáa vit hesa 12 ára gomlu støðumynd og framtíðar ynski og ætlanir:

Spælistøð

Góð konserthøli eru í býnum, men hesi høli er ikki altíð tøk og verða nýtt til mong onnur endamál. Saknur er á hølum, sum burturav kunnu brúkast til venjingar og samanspæl, og saknur er á veruligum spælistøðum. Eitt spælistað er hús ella høli við dagligari leiðslu og skiftandi skrá, har fólk kunnu koma meira óbindandi enn til almennar konsertir og hoyra góðan tónleik. Eitt spælistað krevur hugnaligt umhvørvi fyri áhoyraran og skal liggja væl fyri miðskeiðis í býnum. Tað er arbeiðspláss hjá tónleikarum ella bólkum, sum eina tíð kanska kundu spælt hvør sítt kvøld í viku. Spælistaðið kundi skipað fyri samstarvi við matstovur og kaffistovur í býnum, hópur av góðum tónlistafólkum eru tøk og bíða bara eftir at verða boðsend at spæla. Spælistaðið er eitt vakstrarhús fyri tónleik og aðrastaðni ein partur av vanliga býarlívinum.

Ynski og ætlanir
Teir longu bíðilistarnir geva eina mynd av tí stóra og breiða áhuganum fyri tónleiki. Børn eiga at byrja at spæla 5-6 ára gomul, men noyðast ofta, sum nú er, at bíða til tey verða 10 ella 11. Tí eigur at verða gjørt eitt miðvíst arbeiði at útbyggja tilboðini í musikkskúlanum, ikki minst í klaverundirvísingini, har bíðilistin er longstur.

Lærararnir eiga at fáa umstøður at kunna menna seg listaliga. Hetta kundi verið gjørt við at tímatalið í starvssetanini verður býtt sundur, so at ein partur er undirvísing, meðan annar partur er samanspæl, tónasmíð, venjingar o.a. Musikkskúlin saknar høli hjá skúlanum at ráða yvir til samanspæl og vísir á økið á Frúutrøð millum skúlan og læknaviðtaluhølini. Til rútmiska tónleikin eiga fleiri venjingarhøli at verða, gjørd soleiðis at óljóð ikki nervar grannar. Kommunan eigur at útvega sær ljóðútbúnað, sum er lættur at seta upp og flyta, tá ið ein bólkur ella eitt kór skal framføra tónleik fyri øðrum ymsa staðni í kommununi.

Eitt ella fleiri spælistøð eiga at vera miðskeiðis í býnum, har lætt er at koma á gátt bæði hjá vanligum havnarfólki og hjá gestum, sum koma til býin.Umframt eitt virkið og livandi tónleikalív hevði tað kunnað givið økt virksemi í miðbýnum og verið gott tilboð til ferðafólk.

Samanspæl og samstarv millum skúlarnar í kommununi eigur at mennast til dømis við árligum felags skúlastevnum, og kommunan kundi hjálpt við at fyrireikað og fyriskipað tónleikastevnur og konsertir, so at teir virknu tónleikararnir kundu savnað seg meira um tónleikin og sloppið undan tíðarkrevjandi umsiting. Yvirhøvur eigur samstarvið at mennast, eisini millum listagreinirnar, so at tónleikur, orð, rørsla og myndir kunnu bindast saman í størri heildir.

Havnar Hornorkestur hevur vánaligar húsaumstøður. Umframt at hjálpa við hølum og umsiting kundi býráðið kveikt nýroyndir, og hon eigur at umbiðja nýggj verk at framføra í sambandi við stevnur, hátíðarhald og onnur serstøk høvi.

Spamm á føroyskum

2012-01-26T11:11:00.003Z

Spamm er nýtt orð í føroyska málinum. Klippið omanfyri er frá talgildu orðabókatænastuni hjá Sprotanum. Á Facebook er tiltakandi øði um føroyskar fyritøkur, sum ikki unna sær at lýsa undir vanligum marknaðartreytum, men spamma allar brúkarar við teim mest margháttligu tilboðum um at vinna flogferðir til heimsins enda og maskara til blá eygu. Men nógvum dáma, leika, sum skilst.

Í øðrum londum hevur brúkaraumboðið bannað hesum virksemi, sum eins og spøl og kalendarar órógvar vanliga samskiftið millum fólk á sosiala miðlinum Facebook. Brúkaraumboðið hevur sagt í Útvarpinum at tilboð á Facebook kunnu roknast sum spamm. Men í meðan er undarligt at eygleiða at pengasterkar fyritøkur framhaldandi velja ókeypis spamm mitt fyri á Facebook, heldur enn at lýsa til høgru fyri ein smápenga, ella onkra heilt aðrastaðni. Men har er nokk eingin trafikkur. Virala marknaðarføringin við møguleika fyri at deila, share, í tykisheimi man vera munadyggari. Men hvar er brúkaraverndin? Ella bara kravið um frið? Frið, at samskifta In The Nokia connecting People Way, uttan at handilslig áhugamál skulu taka kvørkratak um hugin at samskifta? Nei, eg bara spyrji nú eg fekk eina flugu í eygað...

Heimildarfilmar í 50 biografum í Føroyum, Grønlandi og Danmark

2012-01-26T00:52:00.003Z

TESTAMENTET er fyrsti av seks heimildarfilmum í spælifilmslongd, sum Havnar Bio fer at vísa mikukvøld í ár. Atgongumerkjasølan er byrja til henda fyrsta filmin, sum eins og hinir fimm verður sýndur eina ferð. Søguliga hendingin verður mikukvøldið 1. februar 2012 kl 18:30.

Havnar Bio er ein av 50 biografum í danska ríkinum, ið er við í skránni hjá DOX:BIO, sum byrjaði fyrrárið. Í ár er heitið 6 film i virkelighedens tjeneste. Sum í heilt gomlum døgum fæst eitt prentað programm í Havnar Bio, sum lýsir allar filmarnar, ið hava danskan undirtekst, eisini tá leikstjórin er Werner Herzog.

Fyrimyndir hjá teimum báðum donsku filmskvinnunum, Marlene S. Rasmussen og Josephine Michau, ið reka DOX:BIO, er Biografklub Danmark, Filmporten, DocHouse í London og altjóða filmklubbin Future Shorts.

Endamálið við DOX:BIO er at varpa ljós á heimildarfilm av besta slag, sum skal finna veg innar í biohallirnar og upp á lørifti í 50 avtalaðum biografum í Føroyum, Grønlandi og Danmark.

Hvørt ár verða seks filmar frumsýndir. Sýningarnar eru fyrsta mikudag í hvørjum ólíka mánað. Eingin limaskapur krevst. Hvør sýning er almenn, eins og tá vanligir spælifilmar verða vístir í biografunum hinar dagar í vikuni.

Her er skráin í ár:

Mikudag 1. februar 2012 kl 18:30: TESTAMENTET Hvem skal arve? Et dansk hollywood-drama fra det mørke Jylland, Christian S. Jepsen, Danmark 2011, 84 min.

Mikudag 4. apríl 2012: INTO THE ABYSS - A Tale of Death, a Tale of Life NED I AFGRUNDEN En fortælling om død, en fortælling om liv, Werner Herzog, Týskland og Kanada 2012, 107 min. ensk tala við donskum undirteksti.

Mikudag 6. juni 2012: FREE THE MIND Tilbage til livet med tankens kraft, Phie Ambo, Danmark 2012,90 min, ensk tala við donskum undirteksti.

Mikudag 22. august 2012: LEJ EN FAMILIE A/S. Den usædvanlige historie om Hr. Ryuichi Ichinokawas hemmelige dobbeltliv, Kaspar Astrup Schröder, Danmark 2012, 80 min. japansk tala við donskum undirteksti.

Mikudag 3. oktober 2012: Ársins Filmur, besti heimildarfilmur á filmstevnum í 2011, to be announced.

Mikudag 7. november 2012 FREE MEN Når massemordere laver teater, loyniligar upptøkur, Danmark 2012, 90 min, donsk tala.

Væl møtt!

Oscarvirðislønirnar 2012 tilnevndar

2012-01-24T16:45:00.003Z

Nú er greitt hvørjir filmar kappast um at fáa Oscarvirðislønina 2012 fyri avrik í undanfarna ári. Virðirslønirnar verða latnar á Kodak Theatre í Hollywood sunnudagin 26. februar, sum á okkara leiðum fer út á mánanáttina 27. februar. Oscarvirðislønin er hin fremsta og týdningarmesta í filmsvinnuni. Telja vit árið í ár við, hevur virðirslønin verið latin 84 ferðir. Sagt varð herfyri at føroyskur stuttfilmur hevði møguleika at fáa Oscar, men tað sæst so ikki aftur enn. Hinvegin er ein norskur stuttfilmur, «Atlantic Tuba» eftir Hallvar Witzø við í kappingini. Niðanfyri er mynd úr stuttfilminum og av leikstjóranum.

Norðmaðurin Erik Aadahl er eisini í uppskoti at fáa virðisløn fyri besta klipp fyri filmin «Transformers: Dark of the moon». Í aðrar mátar er eingin spælifilmur av okkara leiðum við í kappingini. Gitt varð, at danski «Superclassico» hevði ein góðan møguleika at koma við í endaligu kappingina um besta útlendska film, men so varð ikki. Amerikanski filmurin «Drive» eftir danska leikstjóran Nicolas Winding Refn er bert tilnevndur í bólkinum besta ljóðklipp og «Melancholia» hjá Lars von Trier sæst ikki á listanum. Her eru teir tilnevndu filmarnir og avrikini í flestu av Oscarbólkunum í ár:

BESTI FILMUR

«The Artist», Thomas Langmann, framleiðari
«The Descendants», Jim Burke, Alexander Payne og Jim Taylor, framleiðarar
«Extremely Loud & Incredibly Close», Scott Rudin, framleiðari
«The Help», Brunson Green, Chris Columbus og Michael Barnathan, framleiðarar
«Hugo», Graham King og Martin Scorsese, framleiðarar
«Midnight in Paris», Letty Aronson og Stephen Tenenbaum, framleiðarar
«Moneyball», Michael De Luca, Rachael Horovitz og Brad Pitt, framleiðarar
«The Tree of Life», enn er ikki vist hvør skal eiga henda heiður!
«War Horse», Steven Spielberg og Kathleen Kennedy, framleiðarar

BESTA LEIKSTJÓRN

«The Artist», Michel Hazanavicius
«The Descendants», Alexander Payne
«Hugo», Martin Scorsese
«Midnight in Paris», Woody Allen
«The Tree of Life», Terrence Malick

BESTI LEIKARI, MAÐUR

Demián Bichir í «A Better Life»
George Clooney í «The Descendants»
Jean Dujardin í «The Artist»
Gary Oldman í «Tinker Tailor Soldier Spy»
Brad Pitt í «Moneyball»

BESTI LEIKARI, KVINNA

Glenn Close í «Albert Nobbs»
Viola Davis í «The Help»
Rooney Mara í «The Girl with the Dragon Tattoo»
Meryl Streep í «The Iron Lady»
Michelle Williams í «My Week with Marilyn»

BESTI HJÁLEIKARI, MAÐUR

Kenneth Branagh
Jonah Hill
Nick Nolte
Max Von Syodw
Christopher Plummer

BESTI HJÁLEIKARI, KVINNA

Bérénice Bejo i «The Artist»
Jessica Chastain i «Barnepiken»
Melissa McCarthy i «Bridesmaids»
Janet McTeer
Octavia Spencer

BESTA UPPRUNAHANDRIT

«The Artist»
«Bridesmaids»
«Margin Call»
«Midnight in Paris»
«A Separation»

BESTA TILLAGAÐA HANDRIT

«The Descendants»
«Hugo»
«The Ides of March»
«Moneyball»
«Tinker Tailor Soldier Spy»

BESTI ÚTLENDSKI FILMUR

«Bullhead», Belgia
«Footnote», Ísrael
«In Darkness», Póland
«Monsieur Lazhar», Kanada
«A Separation», Iran

BESTI HEIMILDARFILMUR

«Hell and Back Again», Danfung Dennis og Mike Lerner
«If a Tree Falls: A Story of the Earth Liberation Front», Marshall Curry og Sam Cullman
«Paradise Lost 3: Purgatory», Charles Ferguson og Audrey Marrs
«Pina», Wim Wenders og Gian-Piero Ringel
«Undefeated», TJ Martin, Dan Lindsay og Richard Middlemas

BESTI TEKNIFILMUR

«A Cat in Paris»
«Chico & Rita»
«Kung Fu Panda 2»
«Puss In Boots»
«Rango»

BESTA LJÓÐMYND (SOUND MIXING)

«The Girl with the Dragon Tattoo», David Parker, Michael Semanick, Ren Klyce og Bo Persson
«Hugo», Tom Fleischman og John Midgley
«Moneyball», Deb Adair, Ron Bochar, Dave Giammarco og Ed Novick
«Transformers: Dark of the Moon», Greg P. Russell, Gary Summers, Jeffrey J. Haboush og Peter J. Devlin
«War Horse», Gary Rydstrom, Andy Nelson, Tom Johnson og Stuart Wilson

BESTA LJÓÐKLIPP

«Drive», Lon Bender og Victor Ray Ennis
«The Girl with the Dragon Tattoo», Ren Klyce
«Hugo», Philip Stockton og Eugene Gearty
«Transformers: Dark of the Moon», Ethan Van der Ryn og Erik Aadahl
«War Horse», Richard Hymns og Gary Rydstrom

BESTU SPESIALEFFEKTIR

«Harry Potter and the Deathly Hallows Part 2», Tim Burke, David Vickery, Greg Butler og John Richardson
«Hugo», Rob Legato, Joss Williams, Ben Grossman og Alex Henning
«Real Steel», Erik Nash, John Rosengrant, Dan Taylor og Swen Gillberg
«Rise of the Planet of the Apes», Joe Letteri, Dan Lemmon, R. Christopher White og Daniel Barrett
«Transformers: Dark of the Moon», Scott Farrar, Scott Benza, Matthew Butler og John Frazier

BESTI STUTTFILMUR

«Pentecost», Peter McDonald og Eimear O'Kane
«Raju», Max Zähle og Stefan Gieren
«The Shore», Terry George og Oorlagh George
«Time Freak», Andrew Bowler og Gigi Causey
«Tuba Atlantic», Hallvar Witzø

BESTI ANIMERAÐI STUTTFILMUR

«Dimanche/Sunday», Patrick Doyon
«The Fantastic Flying Books of Mr. Morris Lessmore», William Joyce og Brandon Oldenburg
«La Luna», Enrico Casarosa
«A Morning Stroll», Grant Orchard og Sue Goffe
«Wild Life», Amanda Forbis og Wendy Tilby

BESTA FOTOGRAFERING

«The Artist», Guillaume Schiffman
«The Girl with the Dragon Tattoo», Jeff Cronenweth
«Hugo», Robert Richardson
«The Tree of Life», Emmanuel Lubezki
«War Horse», Janusz Kaminski

BESTA KLIPPING

«The Artist», Anne-Sophie Bion og Michel Hazanavicius
«The Descendants», Kevin Tent
«The Girl with the Dragon Tattoo», Kirk Baxter og Angus Wall
«Hugo», Thelma Schoonmaker
«Moneyball», Christopher Tellefsen

BESTA PALLMYND

«The Artist» Production Design: Laurence Bennett; Set Decoration: Robert Gould
«Harry Potter and the Deathly Hallows Part 2» Production Design: Stuart Craig; Set Decoration: Stephenie McMillan
«Hugo» Production Design: Dante Ferretti; Set Decoration: Francesca Lo Schiavo
«Midnight in Paris» Production Design: Anne Seibel; Set Decoration: Hélène Dubreuil
«War Horse» Production Design: Rick Carter; Set Decoration: Lee Sandales

BESTU BÚNAR

«Anonymous», Lisy Christl
«The Artist», Mark Bridges
«Hugo», Sandy Powell
«Jane Eyre», Michael O'Connor
«W.E.», Arianne Phillips

BESTI UPPRUNASANGUR

«Man or Muppet» úr «The Muppets». Bret McKenzie orð og lag
«Real in Rio» úr «Rio». Lag eftir Sergio Mendes og Carlinhos Brown og orð eftir Siedah Garrett

BESTI UPPRUNAFILMSTÓNLEIKUR

«The Adventures of Tintin», John Williams
«The Artist», Ludovic Bource
«Hugo», Howard Shore
«Tinker Tailor Soldier Spy», Alberto Iglesias
«War Horse», John Williams

Eru føroyingar blivnir morgunfólk?

2012-01-24T00:27:00.001Z

Ein Sony transistor frá tíðini, tá eg varð føddur

Meðan eg hoyrdi Boris Gardner syngja I wanna wake up with you í Útvarpinum í morgun, fór eg at hugsa um eina løgna tíðarskjóting. Alt sum fyrr var um kvøldið er nú um morgunin. Og tað er ikki sovritt, sum kemur við aldrinum og er tengt at vesinum, eg hugsi um. Nei, tað er alt, sum er fari á morgunskránna hjá Útvarpinum. Tað sum fyrr var seinni. Og oftast um kvøldið. Í heyst verða tjúgu ár síðani Náttarravnar vórðu floygdir. Eg veit fyri vist at teir flugu langt inn í náttina, hvørt leygarkvøld eini átta ár á rað. Í dag hendir einki eftir at tíðindini klokkan seks eru liðug. Og fólksins kjaksending, Fimmarin, er flutt frá mikudegi klokkan fimm til hvønn morgun eftir níggju. Og tungu mentasendingarnar, sum vóru mánakvøld klokkan sjey eru aldri seinni enn klokkan fimm. Fyrrverandi flaggskipið, V4, er drigið av prime time bedingini leygarkvøldið klokkan sjey og skvisað inn í Skarpholið ein fríggjamorgun trýkorter til tíggju. Sum fyrrverandi Náttarravnur vil eg spyrja, um øll hava tað so? Eru tit øll blivin morgunfólk?

Føroyar í litum

2012-01-23T16:32:00.004Z

Klikk á myndina og hon verður størri. Høgu fjøllini har norðuri í Eysturoynni hava fingið purpurlit, ið svarar til hæddina og aldri áður havi eg sæð Eiðsvatn so stórt, sum tað veruliga er. Føroyakortið er veruliga dagført.

Klikk á myndina og hon verður størri. Vágar, omanfyri, eru dagførdar við longdum flogvølli

Klikk á myndina og hon verður størri. Høvuðsstaðurin er dagførdur og serliga spennandi er at síggja grynnur og dýpi, til dømis millum Stong og Eystnes. Haldi ikki at nakað Føroyakort áður hevur sýnt hesar upplýsingar

Aldri áður hava vit sæð okkara egna land á korti í litum, so sum sæst í teim trimum klippunum omanfyri. Tí skrivar Nám soleiðis í tíðindaskrivi í dag:

Rói Højgaard teknar í hesum døgum nýtt føroyakort til Nám. Kortið, sum er í altjóða litum og í stødd 1:100 000, verður í nýggja heimsatlasinum, sum hevur arbeiðsheitið "Heimurin – atlas til heim og skúla".

Umframt at fylla 12 blaðsíður í atlasinum, verður føroykortið eisini talgilt og kann takast fram á samvirknum talvum í mongum løgum. Staðarnøvnini eru fleiri enn 1700.

Rói er forritari og starvast hjá Føroya Dátusavni.
- Hetta hevur verið ein frálík og sera lærurík uppgáva fyri meg. Tá tit frá Námi komu til okkara og spurdu, um tað var gjørligt at gera eitt nýtt og nútíðar føroyakort, varð eg bæði ovfarin og glaður, sigur Rói.

- Hóast hetta ikki er yvirtikið mál, havi eg leingi havt tankar um, at vit føroyingar áttu at gjørt okkara egna føroyakort í stórari stødd og við øllum staðarnøvnum, heldur enn at hetta arbeiðið verður gjørt av einum donskum stovni. Vit í Føroya Dátusavni eiga eina rúgvu av góðum, føroyskum kortum, og við hesum fyrispurningi frá Námi kemur alt hetta tilfarið skúlanum til góðar. So hendan uppgáva er eisini spennandi, tí hon varpar ljós á okkara virksemi á ein heilt nýggjan hátt, sigur Rói at enda.

Føroya Dátusavn, vanliga nevnt FDS, er fyritøka, sum varð sett á stovn í 1988 við tí endamáli at fáa til vega góð, talgild føroyakort og skrásetingarskipanir, sum tey, ið eiga felagið, kunnu brúka í dagliga arbeiðinum. Eisini var ynski um, at onnur uttanfyri eigaraskaran kundu fáa atgongd at keypa kortini, sigur Klæmint Weihe, stjóri.

- Nú er eitt nýtt føroyakort í litum framleitt í góðum samstarvi við Nám. Kortið hevur ein hóp av upplýsingum, sum vit vóna verður øllum skúlaverkinum at gagni og mennir nýggja heimsatlasið, sigur Klæmint.

FDS framleiðir ”FDS-kortið” og myndakort úr øllum Føroyum. Seinnu árini hevur FDS bjóða eina ókeypis tænastu á heimasíðuni www.kortal.fo, har m.a. myndakortini og FDS-kortini eru tøk saman við nógvum øðrum upplýsingum.

Alt føroyakortið og tríggjar brotmyndir úr nýggja kortinum síggjast her. Kortið, sum er í gerð, verður í nýggja heimsatlasinum, sum telur um 248 blaðsíður og ætlandi verður liðugt í mai næsta ár.

Rói Højgaard, forritari hjá FDS, hevur teknað nýggja Føroyakortið

Høvuðsleikarin sæst ikki

2012-01-20T10:55:00.012Z

Leonardi Di Caprio, Clint Eastwood og Dustin Lance Black

Spoiler alert: Sá filmin J. Edgar (Clint Eastwood 2011) í Havnar Bio í gjárkvøldið. Filmurin lýsir amerikumannin J. Edgar Hoover (1895-1972), sum í hálva øld skapti og leiddi trygdarløgregluna FBI, eins og russiski lagsbróðurin Lavrentijus Berija (1899-1953), við tí muni at Edgar er gudurin og Berija er ónevndi djevulin, ið ikki verður tikin uppá tungu í hesum filmi.

Leonordo Di Caprio er altavgerðandi høvuðsleikarin. Armie Hammer, sum hómast omanfyri og aftanfyri, er mannligi skuggin Clyde Tolson og Naomi Watts er Helen Gandy, trúfasta kvinnan, sum ikki vildi ganga í parlag við Edgar, men ístaðin gjørdist skrivari – fyri lívstíð. Sterkasti leiklutur er tó Judi Dench, ráðaríka mamman, ið knýtir ótrygga sonin at sær, so leingi hon livir. Hon sæst við liðina á Di Caprio á myndini niðanfyri, longst til vinstru er Hammer og lítla gentan er Emily Lind sum Sherly Temple.

Men veruligi høvuðsleikarin er handritahøvundurin Dustin Lance Black (f.1974), sum sæst niðanfyri. Fyrstu ferð eg legði merki til hansara penn, var í sjónvarpsrøðini Big Love (2006-2009) um eina nútímans mormonfamilju, har almáttugi maðurin er í miðdeplinum, og so allar konurnar sum ein kjøtrond uttanum og ytstur er fíggjarligi tilverukarmurin, sum fyri mesta partin er ólógligt spælivirksemi og náðileys innkrevjing av skuld innan samkomulimir. Sjálvur er Black fráfallin mormonur.

Og so er tað handritið til filmin Milk (Gus Van Sant 2008) um samkynda borgarstjóran, sum bleiv myrdur í San Francisco í 1978. Aftur her lesur Black seg inn í søguna. Hann er samkyndur og tekur lut í nógvum virksemi at tryggja rættindi og skapa sjónligheit hjá fólk við aðrari kynsligari sannføring. So nú hómast teir fremstu frásagnarlutirnir í søgunum hjá Dustin Lance Black: átrúnaðurin, maktin og kynsliga driftin.

Filmurin J. Edgar byrjar við at hin ungi Edgar møtir kvekaranum og náðileysa maktmenniskjanum Mitchell Palmer. Vit eru í 1919 og kommunistarnir fáa skyldina fyri at hava blaka eina bumbu inn til guðsóttandi øvrigheitspersónin og hansara familju. So er tónin lagdur. Filmurin snýr seg um makt og heiðurlig viðurskifti í tí ytra, serliga átrúnaðarlig. Tilveran verður sett í karm av fíggindamyndum, sum sokallaðir kommunistar mugu líða undir. Eftir at kvinnuliga sambandið ikki ber til, og Edgar kastar seg yvir arbeiði at halda øllum djevlum burturi, ber mamman fram ræðusøguna um dreingin í grannahúsinum, sum klæddi seg í ljósreytt skjúrt og beindi fyri sær, tá verðuleikin kom fram. Hetta verður ræðumyndin í lívi Edgars, sum sjúkliga fer at lyfta dýnur og lúra alt og øll av í amerikanska samfelagnum. Søgan verður tó langt frá so kulørt, sum eg kundi hugsað mær. Hon verður afturhaldandi, mest sum keðiliga deyðlig og steðgar upp í fleiri førum. Hann er tíðliga og seint saman við Tolson, sum gerst hansara alter ego. Men so nevnir Edgar at hann hevur samband við eina kvinnu og ætlar sær at giftast, um ikki annað av borgarligum ávum. Tá rúka teir upp at berjast og sora alt sundur á hotellkamarinum. Kanska einasta pallmynd, ið kennist sannførandi og brennur ígjøgnum løriftið í seinna parti av filminum. Seinni, tá mamman eldist og ikki megnar at fylgja við øllum, eru varisligar, men sannførandi ábendingar um, at tað rennur saman millum teir báðar, Edgar og Tolson. Í endanum, tá bara loyniligu handritini eru eftir, beinir trúfasta kvinnan, Helen Gandy, fyri øllum. Einki er eftir. Bara søgnin um óða mannin í nýggjari amerikanskari søgu, J. Edgar.

Sæð við mínum eygum í føroyska biografmyrkrinum er hann so púra líkagyldugur. Ein fornleivd, sum í støðum minnir meg á onkran gamlan føroyskan stjóra, ið blásti seg upp og slapp at ráða eina avmarkaða tíð, mest tí hann las Det Bedste fyri hálvari øld síðani. Í dag so púra líkagyldugt.

Beatha teanga í a labhairt

2012-01-19T00:06:00.004Z

Kevin Scannell við dyrnar hjá Ned Maddrell, sum var hin seinasti at tosa manx gaelic á Isle of Man

Kevin Scannell er universitetsprofessari í St. Louis, Missouri í USA. Hann stendur fyri Indigenous Tweets og hevur skrásett bloggarar og tweetarar, sum skriva á upprunamáli. Tá eg varnaðist at hann læs mín blogg og skrásetti, hvat var á føroyskum, og vildi hava meg at týða ensk blogg og tweet orð til føroyskt, nýtti eg høvið at fáa hann á tal um smámál, tweet og blogg.

- Mítt akademiska støði er støddfrøði, men í dag undirvísi og granski eg mest í teldutøkni og málfrøði, sigur Kevin.

- Seinastu tíggju árini havi eg arbeitt við fremmandum tungumálum, mest smámálum, og í tí sambandi menti eg nakað av ritbúnaði og aðrari útgerð, so smámál lættari kunnu brúka teirra mál álinju. Eg kom inn í hetta arbeiði, tí eg tosi írskt (Gaeilge). Fyri tíggju árum síðani varnaðist eg at mítt mál hevði ikki so frætt sum ein rættstavara, talgilda orðabók, ella onnur amboð, sum eg haldi verða heilt natúrlig og grundleggjandi. So eg setti mær fyri at skapa nøkur av hesum amboðum. Eg kom skjótt eftir at tøkniliga tilgongongdin, eg brúkti, lættliga kundi førast yvir á onnur tungumál, ið ikki eru so kend, og nú er júst henda uppgáva vorðin mítt dagliga starv, burturav. At forrita er ein stórur partur av arbeiðinum, men nakað av tíð fer eisini til lobbyarbeiði yvir fyri stjórnum og ráðum, samskipanum og heimasíðum, alt samalt í eini roynd at fáa skapt betri kor fyri smámálum úti í heimi.

- Tá tú bloggar ella tweetar, er tað tá sum málfrøðingur, heldur enn at vilja samskifta uppá Nokiamátan, connecting people?

Eg má viðganga at eg var ívasamur, um miðilin Twitter yvirhøvur kundi brúkast at blása nýtt lív í eitt avmarkað og kanska hótt tungumál, tá eg fór undir Indigenous Tweets verkætlanina. Mítt grundsjónarmið er púra broytt, nú eg má sanna, at Twitter er eitt framúr amboð at loysa upp fyri teim málsligu forðingum, ið fáa fólk at aftra seg at brúka móðurmálið álinju. Í fleiri samfeløgum læra ung fólk teirra arvaða mál, heritage language, sum annað mál, second language. Hetta er heilt vanligt millum amerikanska upprunafólkið, har meirlutin av teim, ið tosa málið raðið, eru eldri enn fjøruti, og sum nýbyrjarar kenna seg ótrygg at skriva á henda nýggja hátt. Men á Twitter kunnu tey brúka orð ella vendingar, sum tey duga frammanundan, samstundis sum hesin óformligi samskiftismátin merkir, at tey ikki skulu taka sær tykni av skeivari stavseting og øðrum feilum. Á írskum siga vit "beatha teanga í a labhairt", ið merkir at eitt mál livir, so sum tað verður talað. Tað týdningarmesta er at fáa fólk at brúka málið á ein náturligan hátt í teirra dagligdegi. Einasta, sum eg saknaði, var ein sambindingarliður millum fólk, ið tweetaðu á ymsu málunum. Tí var tað, at eg fann uppá The Indigenous Tweets project.

- Hvat tungumál ert tú mest bilsin av í The Indigenous Tweets verkætlanini?

Helst er tað Ojibwe (Anishinaabemowin) málið, sum er eitt upprunamál, ið verður talað har norðuri í USA og sunnarlaga í Kanada. Tað eru einans 50.000 á lívi, sum duga málið, og higartil hevur málið ikki verið sjónligt álinju. Har er hvørki Wikipedia, ella umsettur ritbúnaður. Men eg skilti skjótt, at tey hava eina livandi kjakmentan, har fleiri fólk leggja seg eftir at brúka málið á Twitter, bæði tey, ið tosa málið raðið og nýbyrjarar.

Her sæst eitt dømi: http://indigenoustweets.com/oj/

Millum hesi eru @barbaranolan og @jpmontano, sum standa fyri nýskapandi mállærutænastuni Barbaranolan, og @TeddyMakwa, sum hevur skrivað fleiri enn 3000 tweets á upprunamálinum.

Spurdur um, hvussu hann sær framtíðina hjá bloggarum og tweetarum í tíðinda- og sussimeldrinum í globalu bygdini, svarar Kevin Scannell:

Vinfólk míni, sum fáast við Rising Voices, plaga at brúka vendingina citizen media, altso ein borgaramiðil, tá vit tosa um bloggar, tweets, crowd-sourced tíðindi og so framvegis. Eg haldi at borgaramiðlar av tílíkum slag eru millum fremstu amboð hjá smáum tungumálum, sum ikki hava orku, ella handilsligar møguleikar, tí tey eru so avmarkaði, at halda vanligum miðlum gangandi, so sum prentaði dagbløðum og tíðarritum. Heilt ítøkiliga havi eg eygleitt hetta á mínum egna írska máløki. Tað plagdi at vera eitt dagligt tíðindablað, sum varð prentað í Belfast í fleiri ár, men sum frá leið bleiv tað tyngri at reka og tað fór so á húsagang. Mánaðirnar eftir húsagangin fóru blaðfólkini at skriva egnar bloggar og lýstu viðkomandi hendingar og tíðindi tann vegin, til dømis Concubhar Ó Liatháin, sum hevur ein praktfullan blogg, iGaeilge , og Eoghan Ó Néill, sum skrivaði An Druma Mór, sum hevur fingið innnivist á tíðindaportalinum Nuacht24.

Í týðingararbeiðnum fyri Kevin Scannell kom fram, at øll, hann hevur havt samband við, høvdu trupult at týða enska hugtakið trending.

- Á írskum siga vit "I mbéal an phobail", sum á enskum kann sigast "In the mouth of the people", ið er tað sama sum vox populi, tí sipað verður til kjakevni, sum eru frammi beint nú og tí verða tey nógv brúkt á Twitter. Og tað løgna var at á donskum bleiv sagt globale trends.

Á føroyskum skeyt eg fyrst upp aktuell kjakevni, síðani beint nú og at enda, tá eg hoyrdi írsku útgávuna, fólksins rødd. Og so bleiv. Føroysku heitini fer Kevin nú at leggja inn í eitt Tweet forrit, so kanska fer føroyskt at tweeta, floygt, um hválvið í komandi tíðum. Livst, so tweetst!

Í dag er Wikipedia stongd

2012-01-18T07:54:00.005Z

Í dag er enska álinju alfrøðin Wkipedia stongd og henda myndin kemur fram. Stognsulin er eitt mótmæli móti amerikanska lógaruppskotinum SOPA, sum kriminaliserar streaming og í heila takið at taka niður tilfar, sum er vart av lógum um upphavsrætt. Stongsulin varar í 24 tímar. Wikipedia verður ritstjórnað eftir fimm grundsjónarmiðum, sum á nýnorskum eru hesi:

Heimsins sterkasta brand, leitirisin Google, stuðlar átakinum og hevur í dag hesa áheitan á amerikansku kongressina:

Samstundis fjalir Google búmerkið undir tilgjørdum svørtum sensuri, har bara ein partur av eina stavinum í búmerkinum kemur undan, sum ein áminning um at amerikanska kongressin vil gera seg inn á frælsi hins einstaka at ferðast frítt á internetinum. Niðast stendur: Please don't censor the web:

Wikipedia letur aftur í morgin

2012-01-17T08:07:00.008Z

Í morgin letur álinju alfrøðin Wikpedia aftur. Men bara í ein dag, sigur stovnarin Jimmy Wales, sum er avmyndaður omanfyri. Alfrøðin, sum sá dagsins ljós í 2001, hevur 5269 greinar (articles) á føroyskum og hvønn dag lesa 25 mió onkra av teim 20 mió greinunum, sum eru skrivaðar á 283 málum og frítt fara um allan heim. Størsta savnið er á enskum við 3,8 mió greinum. Útvið 100.000 fólk úr øllum heiminum hava latið tilfarið til greinarnar, sum 1500 ritstjórar viðgera.

Ritstjórar á Wikipedia skrivaðu í gjár um stongsulin undir heitinum SOPA Initiative action.

Stóra klandursmálið, ið elvir til at Wikipedia letur aftur í ein dag, stavar úr USA og kallast har SOPA, sum stendur fyri Stop Online Piracy Act. Amerikanska lógaruppskotið, sum kongresslimurin Lamar Smith er faðir at, hevur býtt amerikanska fólkið sundur í tveir bólkar: frælsi at tala, freedom of speech, dregur annan vegin og peningasterki ídnaðurin, sum situr á rættindum at geva út, dregurin hinvegin.

Myndirnar omanfyri eru úr einum teknifilmi, sum amerikanska blaðstjórnin hjá bretsku avísini The Guardian hevur gjørt um SOPA málið. Tey vilja vera við at verður lógin viðtikin, kunnu fólk, ið brúka álinju tænasturnar Pirate Bay, Google, Facebook og YouTube fáa upp í 5 ára fongsul fyri at taka niður, streama, og brúka tilfar, sum í løtuni er frítt og opið, men sum ídnaðurin vil binda í hevdvunnum avtalum um rættindi, ið kosta nógvar pengar. - Og Justin Bieber fer beint í fongsul, siterar hann av óvært ein sang hjá Usher, verður sagt. Eygleiðarar eru á einum máli um at hetta verður stóra kjakevnið á altjóða mentapallinum í ár. Her er leinkið til stutta teknifilmin hjá The Guardian um SOPA:

http://www.guardian.co.uk/world/interactive/2011/dec/23/sopa-stop-online-piracy-act

Jimmy Wales, sum ikki er so fegin um teknifilmin hjá The Guardian, skrivar á egna Twitterprofilinum: "Ávaring til øll lesandi! Fái lektiurnar frá hondini nú. Mikudagin mótmælir Wikipedia eini vánaligari lóg." Mozilla og Reddit eggja til somu mótstøðu og upplýsa nøvn og telfonir í Washington, so brúkarin kann gera seg galdandi. Niðanfyri sæst klipp av Twitterprofilinum hjá Wales í morgun. Í einna klippinum nýtir hann Martin Luther King (MLK) í kjakinum.

Umframt politisk og samfelagslig viðurskfiti, hópin av poppi og mentan, verða nógvu tungumálini, eisini føroyskt, væl lýst á Wikipedia.

Einki er at ivast í at Wikipedia er millum hentastu amboð hjá lesandi og øðrum forvitnum kring allan knøttin. Góðan internetdag!

Virðislønir til bøkur, tónleik og film

2012-01-16T00:51:00.010Z

Á fyrsta sinni í Føroya søgu, giti eg, fingu tríggjar listagreinar virðisløn eftir einum kvøldi. Tað var á Tjóðpallinum sunnukvøldið. Omanfyri síggjast frá vinstru Kristian Blak, ið fekk virðisløn fyri tónleik, Jóanes Nielsen fyri bókmentir og Sakaris Fríði Stóra fyri filmsgerð. Tað var Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í mentamálum, ið handaði virðislønirnar, sum heilt nevt eita Heiðursgáva Landsins, sum Kristian fekk, Mentanarvirðisløn Landsins, sum Jóanes fekk og Virðisløn til ungt listafólk, sum Sakaris fekk.

“Eg eri fegin um at kunna handa nøkrum av fremstu lista- og mentanarfólkum okkara virðislønir fyri avrik teirra. Vit eiga í Føroyum úrmælingar á so nógvum økjum innan mentan og list, og tað er av týdningi, at vit áhaldandi varpa ljós á skapandi virðini, ið hava so stóran týdning fyri okkara samfelag,” segði Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í mentamálum. Hann sæst longst til vinstru á myndini omanfyri.

Eitt bræv og ein bukett frá Mentamálaráðnum til Jóanes Nielsen. Í ár er tað hann, ið fær Mentanarvirðisløn Landsins fyri hansara drúgva og stóra avrik sum rithøvundur. Jóanes Nielsen hevur í meira enn 30 ár víðkað og ríkað føroyska bókmentapallin, og latið úr hondum yrkingasøvn, skaldsøgur, greinar og leikrit. Í 1984 fekk hann Mentanarvirðisløn M.A. Jacobsens fyri yrkingasavnið “Pinnabrenni til sosialismuna”, og í 2002 fekk hann Nordisk Dramatikerpris fyri leikritið “Eitur nakað land week-end?”. Fýra ferðir hevur hann verið innstillaður til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins. Malan Marnersdóttir helt eina fynduga røðu til heiðurs fyri virðislønarmóttakaranum og Birita Mohr og Hans Tórgarð lósu úr yrkingasøvnum hjá Jóanesi.

Nógv fólk var samankomið á Tjóðpallinum og lagið var gott. Eftir hugnaligu løtuna, sum Páll Danielsen leiddi, og sum fevndi um røður, bukettir, film og tónleik, var kaffi og høvið at heilsa uppá virðislønarvinnararnar, sum eisini stillaðu upp til myndatøku saman við mentamálaráðharranum.

Minsti maðurin á myndini kastaði longsta skuggan, skulu vit meta eftir røðuni hjá Gunnari Hoydal, sum rakk út í hvønn krók í Havn. Tað var í eini framúr vælupplagdari røðu um Kristian Blak, sum Gunnar segði kom higar úr Ulfborg í Vesturjútlandi í 1975 sum arbeiðsleysur lærari í fronskum. Og so byrjaði søgan um Jazzfelagið, Perluna, Boyggjastovu úti á Reyni, Ravnating, Concerto Grotto og Traveller, sum á permuni ímyndar ein shaman. Okkara shaman, Kristian, sum Gunnar segði. Angelika Petersen spældi Tístram á fiól og fleiri onnur tónleikastykki eftir Kristian Blak vórði framførd, akustisk og elektrisk. Kristian Blak fær Heiðursgávu landsins 2011 fyri í 35 ár at hava verið virkin á føroyska tónleikapallinum, sum tónleikari, tónasmiður og útgevari og sum kveikjari og ráðgevi hjá føroyskum tónleikarum á veg út í heim. Kristian Blak fekk í 2002 virðisløn M.A.Jacobsens fyri mentanaravrik.

Í ár hevur landsstýrismaðurin gjørt av at lata eina ”Virðisløn til ungt listafólk”. Fyrsti móttakarin er 25 ára gamli Sakaris Fríði Stórá, sum er avmyndaður omanfyri saman við Jóanesi Nielsen við løriftið á Tjóðpallinum, har filmurin Passasjeren varð vístur. Virðislønin er ætlað ungum listafólki sum kveikjan, stimbran og stuðlan. Mentamálaráðharrin letur virðislønina til "evnaríka skopuningin, sum er filmslistamaður, ið hevur sýnt serliga góð evni innan filmslist." Mikkjal Helmsdal helt eina góða røðu um virðislønarmóttakaran og vísti á at tað lutfalsliga nógva filmsarbeiðið, sum hevur tikið seg upp millum ungfólk, mest í Havn, fyri mesta partin stavar úr Klippfisk.

Allar virðislønirnar verða latnar við heimild í løgtingslóg, har ásett er, at virðislønarnevnd við fimm limum ger tilmæli til landsstýrismannin um móttakarar av mentanarvirðislønum landsins. Mentanarvirðisløn Landsins er kr. 150.000, Heiðursgáva Landsins kr, 75.000 og Virðislønin til ungt listafólk er kr. 50.000.

Í teaturfoyeruni á Tjóðpallinum er eitt bretti úr gamla gólvinum í Tinghúsinum sett á veggin. Gólvbrettini, sum vórðu tikin úr Tinghúsinum, tá tað varð umvælt, vórðu brúkt her, tá írski leikurin um Krypilin frá Inishmaan eftir Martin McDonagh varð settur á pall. Ein sjáldsama góður leikur, filmiskur eisini. Gólvbrettini fjala seg í myrkrinum til høgru á myndini niðanfyri. Kanska ein duld fráboðan um droymdar dreymar hjá unga filmslistamanninum úr Skopun. Livst, so spyrst.

Útvarpið sendi beinleiðis frá tiltakinum, men rímiligvís ikki filmin hjá Sakarisi. Útvarpsverturin Kári Sólstein vildi hoyra nærri um filmin, sum Nám hevur keypt til skúlabrúks. Til ber at klikkja á hesa slóðina og síggja filmin á telduni og allar filmsuppgávurnar, sum við støði í filminum eru gjørdar til skúlabrúks. Útvarpsteknikarin Eybjørn við Skipá tók myndina av okkum báðum í improviseraðu sendistovuni aftanfyri í gamla Meiarínum.

Her er røðan, sum Mala Marnersdóttir helt fyri Jóanesi Nielsen:

Háttvirdu Bjørn Kalsø, landsstýrismaður, Jóanes Nielsen, skald, kæru virðislønar- og heiðurslønarmóttakarar og kæra samkoma.

Takk fyri heiðurin at røða hesa løtu. At tala um og við Jóanes Nielsen, sum nú hevur fingið Mentanarvirðisløn landsins.

1.
Í yrkingasavninum Naglar í jarðarinnar hús sigur yrkjara-egið:
Tí hangi eg um skaldskapin
sum fyllibyttan um fløskuna.
Mínar mentaðu lastir
góvu mær M. A. Jacobsens bókmentavirðisløn í 1984.

Naglar 21.

Eg loyvi mær at halda, at hetta yrkjara-egið stendur tær nokk so nær, tí tú, Jóanes fekst M. A. Jacobsens júst í 1984. Síðani hevur tú verið í uppskoti til Norðurlendsku bókmentavirðislønina, fleiri bøkur tínar eru týddar og givnar út í Danmark og Noregi og hava fingið frálík ummæli har. Og tú hevur fingið starvsløn bæði frá danska og føroyska mentanargrunninum.

Og nú stendur tú fyri skotum her. Mentaðu lastir tínar hava enn eina ferð fingið teg aftur. Onkur kundi kanska spurt, um tú ikki hevur ein trupulleika og vilt sleppa í viðgerð, eitt nú til avvenjingar!

Nei, hatta er skemt sjálvandi, men tú fært valla fínari føroyska virðisløn enn hesa, Mentanarvirðisløn landsins. Eina útlendska hevur tú eisini fingið, eg hugsi um Norðurlendsku Dramavirðislønina. Eg haldi, at vit øll unna tær so hjartaliga at fáa fleiri bæði innlendskar og útlendskar virðisløn afturat, men lat okkum nú frøast um, at mentanarvirðislønarnevndin hjá Mentamálaráðnum í sínum vísdómi hevur gjørt av at lata tær virðislønina.

Hinvegin kunnu vit venda hesum við. Eg haldi eisini, at tað er í tínum anda at siga, at henda virðislønin er fjøður, sum land okkara prýðir seg við – eitt nú fyri at kunna teljast millum mentaðu tjóðir heimsins. Og tað er gott. Annars er tað ikki gilt av peningi at forvinna tíansheldur at fáa hjá tykkum, sum skapa hetta, sum í okkara mentan er tað fínasta vit eiga – mentan og list.

2.
Við ansi fyri dagfestingum, hevur Mentamálaráðið gjørt føðingardag Williams Heinesens til mentanarvirðislønardag. Og hann er ein av yrkjarunum, sum tú og aðrir yrkjarar hava tykkara stríð við. Skulu tit elska hann og læra okkurt av honum, ella skulu tit hata hann og kveistra hann burtur. Jóanes, tú telist tíbetur millum tey, sum hava víst skaldskapi hansara ans. Tú hevur skrivað ta retoriskt spyrjandi yrkingina “Hvat skulu vit gera við William Heinesen”, sum Hans Tórgarð fer at lesa um eina løtu. Ein onnur yrking um William Heinesen eitur “Hin vakri njósnarin” – og tað var júst tað, William Heinesen var – og tú við fyri alt tað. Ein munur er, at tú njósnast millum onnur fólk og í aðrari tíð enn William. Uppaftur ein onnur yrking tín lýsir eitt par, ið fer at fáa sær hummarar at eta. Hon minnir um yrkingina “Olympia” eftir William Heinesen, ið lýsir eina einkju, sum m.a. fær sær hummara saman við nýggjum elskara.

Nógvir aðrir yrkjarar og rithøvundar eru við virðing nevndir í yrkingum og bókum tínum, mest menn, men eisini onkrar konur. Stundum fremur tú kortini satt skaldsligt faðir-morð. Tað kemur fyri í leikinum Eitur nakað land weekend? har Jóannes Patursson, bóndin, yrkjarin og tjóðskaparpolitikarin verður líkskorin á pallinum. Tað er hvørki nasvíst ella óvirðiligt; tað er neyðugt at gera upp við listaligar fyrimyndir fyri at skapa sínar egnu og føra orðlistina víðari – tú, Jóanes Nielsen, ger tað á tín viðhvørt bonska hátt. Penheit hava vit ovmikið av – tað yrkir tú eisini um. Fyri alt tað, tað ber til at elska yrkingarnar eftir Jóannes Patursson hóast skaldsligu atfinningarnar. Tær hoyrdu til sína tíð; nú er onnur tíð og aðrar yrkingar.

3.
Tú verður nógv lisin – tað sigst, at yrkingasøvn tíni liggja uppslitin í lugarunum.

Lat meg við einum av tínum orðum siga, at verk tíni hava “bunkrað” í Nonnuskúlanum, á skipsdekkum og á Havnarkai og lýsa ofta hvar virðini, sum hetta landið livir av, verða skapað. Atfinningarsamur ert tú eisini. Eina mest finst tú at kraddarum; “samfelagsins Djengis Khanar” kallar tú teir viðhvørt, og tjóðskaparrørslan sleppur heldur ikki undan.

Tað, sum tú hevur givið okkum, er:

Royk(ur)in av nýggjum orðum
Øðrvísi trúgv
Av motorum ið syndraðu gamalt huglag

Brúgvar 36

Stundum er yrkingakynstrið lýst sum “fepurin (...) gjøgnum bokstavaraðið” (Brúgvar 15), og stundum verða yrkingarnar óhugnaligar:

Dreygar ið eiga at kenna sítt pláss handan gyrðingarnar í ørskapinum
Eggja vælútbúnum fólki at fella vónleysar dómar yvir førleikan hjá orðinum at endurspegla heimin.
Tómar kumpassir fara avstað við hægstu bókmentaligu viðurkenningunum

Brúgvar 15

Gátuførur dómur, yrkingin fellur. Tað er ilt at vita, hvussu hesar reglur skulu týðast. Eru tær eitt nú um tiltøk sum hetta, har tú sjálvur ert tóma kumpassin, sum fer avstað við hægstu bókmentaligu viðurkenningini? Tí eg veit ikki, um spritt er eftir í kumpassini hjá tær – um tú framvegis fert at vera líka skrappur. Men eg veit, at kumpassin hevur víst ávísa kós, og misvísingin er kend: tú hevur ongantíð krógvað, hvar tú hoyrdi heima politiskt. Hesi seinnu árini hevur sosialistiska hellingin kanska ikki ligið so frammarlaga í tí, sum tú yrkir, men bersøgni globaliseringskritiski tónin er har – væl blandaður við sera ítøkiligan kærleika og eymleika, seksualitet og listaligt kynstur. Birita Mohr fer seinni at lesa yrkingar upp, sum vísa tað.

4.
Tú hevur næstan altíð yrkt órímað og sjáldan í púra regluligum ørindum. Afturfyri skapar tú myndir. Tað eru orðini, myndevnini í teimum og endurtøkur, sum hugtaka. Yrkingarnar hava eisini javnan verið um yrkingakynstrið sjálvt – tær eru viðhvørt poetikkir, stundum í brotum og stundum meira útgreinaðar lýsingar av yrkingahátti. Ein sigur:

Yrkingar eru rekar.
Viðarbular riknir inn á grýtutar strendur.
Heilivágur hjá sorgini.
Spreingiknøttar mót maktini.
Saltið í rúkandi døgurðapottum.

Tjøraðu plankarnir 5

Her hava vit fýra myndburðir ella metaforar ella orðmyndir, rekan úr bóndasamfelagnum, viðarbulin úr skógarídnaðinum, heilivágin úr heilsuverkinum, spreingiknøttin úr krígsmáli og so tað einfalda, men týdningarmikla saltið úr gerandisligari matgerð. Eina aðra staðni sigur yrkjara-egið:

Eg vil til tann reina skaldskapin sum dukar í dieselmotorinum
sum brennir í kjøtinum á svíktari [sic] kvinnu
sum nývaknað spyr postboðið hvat tað er fyri øld sum larmar úti á vegnum

Kirkjurnar 32

Myndirnar eru fullar av mótsetningum. Eitt nú samansetingin av reinum skaldskapi (hvat er rein list? – men lat tað fara í kvøld) og dieselmotori. Tað reina og tað oljudálkaða og oljudálkandi; hetta vísir hvussu skaldskapur kann vera, nýtir málið á óvanligan hátt, setur øðrvísi saman enn gerandismálið, og tað eggjar hugin. Henda yrkingin viðger, hvaðani yrkingar koma, hvat tær eru og kunnu. Eitt nú: “Yrkingin eigur eina styrki sum er sterkari enn skaldið sjálvt”, og tað er so satt sum tað er sagt. Mangan býr meira í yrkingunum, enn skaldini geva sær fær um og tað er til frama fyri lesararnar.

Hinvegin eru eisini yrkingar, sum siga, at orð eru ikki vandaleys. Einastaðni stendur:
Eg ræðist hesi ógvisligu orð
sum fløða úr mínum penni.
Gævi eg var ein silvurklokka
til pynt á einum aldurdómsheimi.

Tjøraðu plankarnir 29

Tað fremur fatan¬ina at gera av, og tað gert tú Jóanes – báðar vegir. Longsulin eftir at krógva seg í tí meinaleysa lýsir kanska eina almenna kenslu hjá fólki, sum viðhvørt seta nøsina nakað langt fram. Yrkjara-egið hjá tær, Jóanes, fellur kortini ikki fyri freistingini at gerast pyntiligur.
5.

Fyrsta skaldsøgan hjá tær hevur heiti, sum er ein heila søga. Gummistivlarnir eru tær einastu tempulsúlurnar, sum vit eiga í Føroyum.

Tempulsúlur ljóma av egyptiskari, grikskari og rómverskari byggilist. Í skaldsøguheitinum eru súlurnar tvær, og tað liggur beint fyri at hugsa um fyrsta templið í Jerusalem, Sálomontemplið. Báðu megin dyrnar stóðu tvær súlur, sum kallaðust Bóas og Jakin ímyndandi kongarnar Dávid og Sálomon. Hetta snið varð fyrimynd í kirkjubygging í miðøld, og seinni tóku frímúraralosjurnar tað til sín.

Í miðdepli í skaldsøguni stendur útróðrarverkfallið í 1975, sum bókin halgar. Hon ger gummistivlarnar til symbol fyri tann berandi leiklutin sum útróðrarmenn og arbeiðsfólk hava í samfelagnum.

Næsta skaldsøgan var Páskaódnin. Hon fer fram í Havn og fyri ein part í kloakkleiðingunum. Triðja skaldsøgan, Glansbílætasamlararnir kom í 2005, og hon er heilskaptari enn hinar báðar, kanska tí at tilfarið nemur við lívssøguna hjá høvundinum: Skúlatíðin í nonnuskúlanum, grannalagið við Landavegin og vinmenninir haðani. Hon er eins og fleiri yrkingar týdd til danskt og varð sera væl fagnað í donsku pressuni.

Og so komu nøkur yrkingasøvn aftur við myndaríkum heitum sum ørsmáar søgur. Brúgvar av svongum orðum ljómar av meginpartinum av sjálvljóðaskipanini og kann benda hugin á yrkingina “Brúgvar” eftir Karsten Hoydal. Heitið á nýggjasta yrkingasavninum, Tey eru sum taka mánalýsi í álvara, er skemtiligt og heilsar kanska yrkingini um mánan og jørðina eftir Róa Patursson.

Longu í fjør kom triðja skaldsøgan, sum er enn meira umfatandi enn tær undanfarnu bæði formliga og innihaldsliga. Heitið á henni klingar av fremmandum londum og er merkiliga samansett. Brahmadellarnir. Brahma [bra.hma] – er hindu skapanargudur. Hann er settur saman við italska diminutiv/minkandi eftirskoytinum “-tella”, sum í ”frittatella” = frikadella, lítið kjøtknetti, so tað verður kanska Brahma-petti – skapanargudapetti ella smáir skapanar-gudar? Ja hví ikki. Tað eru vit kanska øll.

Brahmadellarnir er søgulig skaldsøga. Hon byrjar í august í 1980 á gamla kirkjugarði í Havn, har høvuðspersónurin Eigil Tvibur heldur 185 ára føðingardagsveitslu fyri Napoleon Nolsøe. Hann var lækni í 1850-60-árunum og sonur Jákup Nolsøe og tískil bróðursonur Nólsoyar-Páll. Hesin Eigil, sum heldur føðingardag fyri Pola, er skaldsligur persónur, býráðspolitikari og rithøvundur og ger heldur nógv av tí váta slagnum (358). Politiskt er hann vist Gamla-sjálvstýrismaður, anti-tjóðveldismaður og bókmentasøgukritiskur.

Føðingardagshaldið endar í næstseinasta kapitli í bókini. Tá verður Eigil handtikin á kirkjugarðinum fyri nakað frammanundan at hava gjørt seg inn á og meinslað ein mann, ið hevði skrivað eitt lesarabræv sum beindi fyri politiska andliti hansara.

Millum alt hetta faldar ein samansett og spennandi søga seg út. Tað langa tíðarskeiðið í 19. øld er ikki fyri viðkvæmar sálir. Hvørki mentanarliga ella kensluliga. Harafturat endavendir skaldsøgan fastgrónum fatanum um søguligar menn og tilburðir.

Eitt nú er Løbner kommandantur lýstur sum erotikari, ið dárar unnustu sína við sápu og lappa, sum hann kínir henni við um allan kroppin; hesin kommandantur, ið vit halda okkum kenna úr søgubókunum sum harðligan og ódámligan.

Ritverkið eftir Jóanes Nielsen er fjølbroytt og ríkt. Myndirnar eru ramligar. Yrkingarnar bera saman og gera myndburðir, sum smella og standa fram í tekstunum. Eisini skaldsøgurnar taka stundum dýran til, men stundum eru tær eins og yrkingarnar sárar og varligar – hvørt um annað og púra óvæntað.

Hjartaliga til lukku, Jóanes.
Takk fyri hesar mentanarligu lastir.
Um tær tørvar spritt á kumpassina, so kann Mentanarvirðisløn Landsins vónandi fáa tær ein dropa at lata á hana.

Malan Marnersdóttir

Her er kvøðan, sum Gunnar Hoydal helt fyri Kristiani Blak:

Kvøða til Kristian

Fyrst var tað súlan, sum fleyg vestan fyri Mykines, og har vóru szlangan HansZole og Kolbein og Ólavur Øster og Sharon og Ingolf Patursson og Birita og Maggi og Marita Dalsgaard og Eskil Romme og Jesper Thorup og Karsten Vogel og Ole Wich og fleiri onnur.

LP plátan varð tikin upp frá 1.august til 6.september 1977 hjá Milson Zachariasen, og nótar og tekstir kundu fáast hjá einum, sum skrivaði seg Kristian Blak, Husby 6990 Ulfborg.

Haðani var hann komin, tí nýggir fransklærarar vóru arbeiðsleysir í Danmark. Tíbetur fyri okkum, sum tað seinni vísti seg. Ikki tí: Hetta franska mundi vera so sum so at skilja hjá næmingunum, tí tað var blandað við einum málføri, sum heilt týðiliga mundi vera komið úr Jútlandi, heilt har vesturi, har sum aldurnar bróta inn á sandstrendur og sævarvaksnar mølheyggjar. Sjálvur var hann hárfagur um skalla og vangar, og tá hann tosaði, høvdu orðini hug at villast inn í tann prýðiliga skeggvøksturin og koma frá honum aftur meira sum suð og tónar, heldur enn sum franskar máliskur og bendingar.

Men eitt annað var, sum hann dugdi og sum hoyrdist væl. Hann dugdi at spæla uppá. Rokkurin var farin at hoyrast úr kjallarum og bilhúsum, men tað vóru mest gittarar og trummur. Kristian spældi klaver, sum ikki var so vanligt tá. So hann var biðin til nógv ymiskt, og hann var ikki pírin við slagnum av tónleiki, bara tað kom úr huga og hjarta.

Perlan var eitt hús við nógvari søgu. Tað stóð niðri á trýkantinum millum Bryggjubakka og Mylnugøtu. Áðrenn húsið fekk sítt vónríka navn, hevði tað verið pakkhús hjá Z. Heinesen, tá ið hann hevði tikið við Restorffshandlinum í Vágsbotni. Seinni hevði tað verið matstova, ein av teimum heilt fáu í Havnini.

Húsið stóð á grund, sum var skeiklað allar vegir, bæði aftur og fram og upp og niður, ein skjøldur var breiður og høgur, ein annar smalur og lágur, og síðurnar gleivaðu í hvør sína ætt. Nú stóð húsið tómt uttan uppi á loftinum, har sum William eina tíð hevði havt sína málarastovu. Takið lak, rukkupláturnar rustaðu, eitt skrímsl var húsið at síggja til og so mishátt, at tað hevði fingið tann dulda vakurleikan, sum roynd og láturmild fólk kunnu fáa, tá ið tey eldast. Kommunan átti húsið, men visti ikki, hvat hon skuldi gera við tað. Tað var so latið jazzfelagnum upp á leyst, ímóti at felagið stóð til svars fyri rakstrinum og ansaði eftir, at alt fór siðiliga fram.

Úr hesum gamla húsi fóru nú at hoyrast sjáldsamir tónar, fólkatónleikur, rokkur, men mest jazzur og frítt samanspæl í størri og minni bólkum. Nýggjur sangur hoyrdist út gjøgnum vindeyguni, og viðhvørt fóru eisini ungir yrkjarar, meira og minni fyrireikaðir, meira og minni smædnir, fram á gólv at lesa upp ella siga fram úr sínum egna, meðan ein saksofon ella ein bassur royndi sum frægast at fylgja við. Húsið gjørdist eitt friðskjól hjá teimum, sum vildu finna inn í tónleikin, sín egna og tann sum tók seg upp í samanspæli við onnur, og oftast var tað hesin nýggi fransklærarin, sum sat og sló niður í klaverið, og altíð var tað hann, sum fekk tað í lag, sum í fyrstani bara var ein leysligt hugskot ella ein óveruligur dreymur.

Tað bleiv minni og minni franskt og meira og meira tónar, at enda so nógv, at Kristian gavst í Hoydølum og fór undir heilt í tónleiki. Tað átti ikki at borið til, tí tey fyrstu mongu árini var nógv meira møði enn føði. Men har var eisini grøði, so sum sæst á útgávunum, sum hann og Havnar Jazzfelag (eisini hann) og Tutl (eisini hann), stílaðu fyri. Plátan við Spælimonnunum í Hoydølum kom í 1977, Vælferðarvísurnar hjá Kára p. í 1978, ein minniligur varði í føroyskari sangskriving, Jazz í Føroyum 1978 við tveimum útgávum aftrat seinni, Veðurløg við Karsten Vogel 1980, meira og meira í einum fjølbroyttum samanspæli millum føroyskar og útlendskar tónleikarar.

At skipa fyri øllum hesum og samstundis fáa stundir til sítt arbeiði sum tónaskald, tað hevur verið eitt ódnartak, men eisini tað bar til. Í 1979 kom fyrsta LP plátan Snjóuglan við hansara egna tónleiki, í 1982 tann stórfingna útgávan Ravnating við ljósmyndum hjá Philippe Carré, eitt stórverk í føroyskari list, tori eg at siga, sjálvt um tónaskaldið er jútskt og myndlistamaðurin er franskur (minnist til, at tey sum gera gott verk í Føroyum eru góðir føroyingar). í 1984 Concerto Grotto, við tónleiki skrivaðum til at framføra í hellinum við Líðargjógv á Sandoynni, meðan havið skolar niðaní, og bládúgvur flúgva inn og út, og framført við so mætum tónleikarum sum John Tchicai, Anders Hagberg, Anders Jormin, Lelle Kullgren og Karin Korpalainen saman við Sharon og Kristiani.

Heygar og Dreygar, Kingoløg, Svita yvir 15 føroysk fólkaløg, Brøytingar: Kristian gjørdist tann stóri samanbindarin millum lond og tónleikasløg, altíð opin fyri nýggjum møguleikum, altíð fúsur at finna ein gongda leið, so ella so. Umframt alt hetta hevur hann verið oddamaður í tiltakinum Summartónar, sum skipar fyri framførslum um alt landið á hvørjum sumri. Aftrat kemur hansara drúgva starv øll árini fyri rættindum hjá tónleikarum og listafólki.

Og so eru tað allar ferðirnar út í heim at spæla fyri øðrum og læra av øðrum. Kom sjálvur fyri nøkrum árum síðani eitt myrkt kvøld í februar til sveitsiska býin St. Gallen at lesa upp, og hvør sat har i kirkjukjallaranum og spældi upp á lívið: Kristian saman við Sharon og Ívar Bærentsen og Janne Danielsson og øðrum gomlum spælimonnum. Verðin var lítil og samstundis ómetaliga stór, og tað var skjótt at sangurin ”Aldan” brimaði, til sveitsararnir høvdu lært at syngja ”øs meg, tá eg biðji um frið”.

Ein óttaleysur íbirtari, netverksmiður, íverksetari ella hvat sovorðið annars sigst um hetjurnar í dagsins framkomna samfelagi. Nýggj tøkni og skjótari samskifti hevur gjørt tað lættari at koma frá ætlan til liðugt verk. Í seinastuni eru komnar umleið hálvhundrað útgávur á hvørjum ári, og talið av útgávum, plátum, bondum og fløgum og talgildum fílum, Kristian hevur verið uppií, er nú umleið 500, harav ein tíggindapartur ella 50 útgávur við hansara egna tónleiki. Ivaleyst kann hvør av hesum útgávum metast saman við eitt vanligt yrkingasavn, men hvat føroyskt skald kann vísa á eitt avrik sum hetta?

Súlan fleyg, bládúgvurnar við, og ravnarnir Hugin og Munin koma heim og siga frá tí, sum í verðini gerst. Tað er sum við hesum spælimanninum, ið ongantíð troyttast: Kristian hevur hugin og hann ger munin. Ósjálvsøkin, hugsunarsamur, hugsunarsamur, góður í ráðum og altíð beinasamur.

Hann er sum áin, ið tutlar undir heilum, ferðin er endaleys, og her er hansara seinasta fløga, har hann spælir egnan tónleik saman við bólkinum Yggdrasil, sum eitur eftir heimstrænum, ið hevur greinar, sum breiða seg upp og út um allan himmalin. Á húsanum er listaverk úr Nunavut í Kanada og kallast ”Shamanur á náttarflogi”. Shamanur er eitt fólk, sum hevur beinleiðis samband við duldar og grøðandi máttir. Hagar er hann nú komin. Hann er hjá fuglinum, hann flýgur um lond, og hann lýsir. Hatta er hann!

Kristian í Boyggjastovu á Reyni, FO 100, er okkara shamanur.

15. januar 2012
Gunnar Hoydal
Her er røðan, sum Mikkjal Helmsdal helt fyri Sakarisi Stórá:

Harra Landsstýrismaður, háttvirda samkoma og góði virðislønarmóttakari, Sakaris.

”Virðisløn til ungt listafólk” er ætlað ungum listafólki sum kveikjan, stimbran og stuðlan.

Sveisiski dramatikarin Friedrich Dürrenmatt segði einaferð, tá hann á búnum aldri tók ímóti teirri fremstu sveisisku bókmentavirðislønini, at virðislønir er nakað ein listarmaður fær, tá hann ikki longur hevur brúk fyri pengunum. Tað passar kanska ikki altíð í Føroyum – her kann eitt fíggjarligt íkast koma væl við allastaðni í mentanarlívinum, eisini hjá royndum og viðurkendum listarfólkum. Men tað liggur tann sannroynd í útsøgnini hjá Dürrenmatt, at vit í sambandi við mentanarvirðislønir ofta líta aftureftir, fagna og heiðra tað, sum longu er gjørt, sum er etablerað og góðtikið, og kanska í minni mun hyggja frameftir og royna at hjúkla og nøra um tað, sum koma skal, og sum skal hava endurnýggjanina við sær. Vit reisa minnisvarðar fyri fortíðarinnar list, heldur enn at planta fræ og skapa gróðrarbotn fyri endurnýggjan og nýbrotum. Tí er tað eitt gott hugskot hjá landsstýrismanninum at lata eina mentanarvirðisløn at stuðla og eggja ungum listarfólkum. Eina virðisløn, ið ger mentanarliga íløgu í framtíðina og sum verður latin, meðan stuðulin enn fellur, sum tey siga í dag, á eitt turt stað. Eg vóni, at hendan virðislønin til ung listarfólk verður ein fastur táttur í sambandi við mentanarvirðislønir landsins árini framyvir.

Sakaris Fríða Stórá fær hesa virðislønina fyri at hava sýnt serliga góð evni innan filmslist.

Tað hendir nógv nýtt og spennandi innan føroyskan film beint nú. At úrslit vísa seg nú er ein samanrenning av fleiri ymiskum tættum. Tað at undirvísing í filmi hevur verið ein vallærugrein á miðnámsskúlunum seinastu árini. Tað at filmsverkstaðurin Klippfisk hevur givið ungdómi –fyri tað mesta í høvuðsstaðnum, men í seinastuni við stuðli frá Mentamáláráðnum eisini úti um landið- atgongd til útgerð og ráðgeving. Alt hetta hevur spakuliga økt um virksemið innan film, og vit síggja nú alt størri og meira ambitiøsar verkætlanir frá okkara ungu filmsskaparum. Fleiri ungir føroyingar hava nomið sær ella eru í ferð við at nema sær útbúgving innan fyri film.

Tí er tað eitt gott val, at landsstýrismaðurin við hesi fyrstu virðislønini til eitt ungt, lovandi listarfólk hevur valt at seta ljóskastaran á føroyska filmslist og tað spírandi virksemið, sum er millum ung føroysk filmslistarfólk.

Tað, sum tørvur er á beint nú innan føroyskan film, er, at vit stuðla og eggja talentunum og eldsálunum, sum eiga evnini og gávurnar at føra føroyska filmslist framá.

Og har er valið av Sakarisi Stórá sera væl rakt. Tí í honum eigur føroyskur filmur bæði eitt ungt filmiskt forteljaratalent og eina eldsál, sum brennur fyri filmslistini, og sum brennur fyri at gera film í Føroyum, á føroyskum, við støði í føroyskum søgum.

Hvør er so hesin ungi 25 ára gamli skopuningurin, sum hevur gjørt so væl vart við seg innan føroyskan film?

Sjálvur kom eg at kenna Sakaris fyri 5½ ári síðani, tá eg stóð á odda fyri norðurlendska Filmssummarskúlanum FISK 2006, sum varð hildin í Føroyum, og har ungdómar úr Føroyum, Noreg, Svøríki og Finlandi luttóku. Hetta var eitt 14 daga skeið, har næmingarnir vóru býttir í tríggjar bólkar, sum framleiddu hvør sín stutta spælifilm frá grundini av, t.v.s. frá hugskoti, til handrit til lidnan film – undir kønari vegleiðing frá royndum yrkisfólki innan filmslist úr øllum Norðurlondunum.

Sakaris tók lut og valdi sær filmsljóð sum arbeiðsøki. Fyrsta inntrykkið av Sakarasi var, at hetta var ein heldur stillur ungur maður við einum nørdutum áhuga fyri tøkniligu síðuni av filmsgerðini. Men gjøgnum teir 14 dagarnar, ið skeiðið vardi, gekk skjótt fram, at maðurin var ikki so afturhaldin kortini. Hann røkti sín leiklut sum ljóðmaður í sínum framleiðslubólki við stórum nærlagni, men tað var ikki at taka feil av, at her var ein maður, sum dugdi og vildi annað og meira enn tøknina, tá um filmsgerð ráddi, sum heilhugaður gav sítt íkast til at skapa stílin og søguna í filminum, sum hann var við til at framleiða. Og tað kom eisini skjótt til sjóndar, at hóast maðurin at byrja við tóktist eitt sindur smæðin og egin –sum bygdamenn jú oftani gera, tá teir skulu gera seg galdandi millum tey kulu í Havn- so hevði hann ríkiligt av bæði vitan og humori at oysa av.

Undan Filmsummarskúlanum í 2006 hevði Sakaris gingið eitt ár á filmslinjuni á Agder Folkehøgskole í Noreg. Og í 2007 gekk leiðin aftur til Noregs, har hann tók eina 2 ára filmsútbúgving á Nordland Kunst- og Filmfagskole í Lofoten. Filmurin Passasjeren, sum vit skulu síggja um eina løtu, var endaligi fráfaringarfilmurin hjá Sakarasi á hesum skúlanum.

Passasjeren vísir hvørjar styrkirnar og áhugamálini eru hjá Sakarisi sum filmsleikstjóri. Her sæst ein sera góður ansur fyri dramaturgi – eini evni at skera eina søgu inn til beinið og fortelja hana við sera einfaldum miðlum. Her er sera góð persónsleikstjórn. Sjónleikararnir eru amatørar, men tað sæst ikki aftur í filminum. Vit trúgva sum áskoðarar upp á persónarnar, ið vit síggja. Sakaris hevur eisini ein forkærleika fyri sosialari realismu, sum er sjónligur í filminum, at siga søgur um verulig menniskju í einum veruligum gerandisdegi. Og her er eisini eitt nærlagni í handverkinum og ein stremban eftir samsvari millum hondverkið í filmsgerðini og søguna, sum skal forteljast.

Tá ein so samstundis kennir inspiratiónskeldurnar til filmin, so sæst eisini, at vit hava við ein ungan listarmann at gera, sum dugir at brúka temu og motiv úr øðrum listarverkum og brúka tey til at skapa nakað nýtt, sjálvstøðugt og upprunaligt. Tvær bøkur hava sambært Sakarisi sjálvum inspirerað søguna í Passasjeren. Onnur er Glansbílætasamlarararnir eftir Jóannes Nielsen. Úr einum av søgunum/kapitlunum í hesi bókini hevur hann fingið motivið at vera fangaður við einum øðrum persóni í einum taksabili uttan at kunna sleppa sær burtur frá støðuna, at ikki at kunna rýma undan eini óynsktari samrøðu. Hin keldan, sum hevur verið íblástur til filmin, er Bíblian og líknilsið um tann burturvilsta sonin ... sum í viðgerðini hjá Sakarasi fær umvent fortekn upp á allar mátar. Hóast inspiratiónskeldurnar eru eyðsýndar, tá ein fær at vita um tær, so er Passasjeren eitt sjálvstøðugt listarverk, sum livir sítt egna lív leyst av upprunaligu fyrimyndunum. Og tað er styrkin hjá einum góðum søguforteljara – at duga at finna íblástur í umhvørvi, søgum og hendingum rundan um seg, at finna byggisteinar til søgur í gerandisdegnum og í verkum hjá øðrum og skapa sítt egna listarverk burtur úr teimum.

Passasjeren er frá 2009 og er seinasti filmurin hjá Sakarasi. Men hóast tað, so hevur hann ikki verið latur ella óproduktivur hesi seinastu 2½ árini.

Hetta tíðarskeiðið hevur hann arbeitt við filmsverkætlanum hjá øðrum sum upptøku- og ljóðmaður. Hann hevur verið ein íðin undirvísari fyri Klippfisk – á filmssummarskúlum fyri ung, á skeiðum fyri nýbyrjarar og á skeiðum, sum Klippfisk hevur hildið fyri skúlaungdómi kring landið. Og tað hevur hann gjørt við einum smittandi eldhuga og ídni, sum hevur fingið næmingarnar at luttaka av fullum huga. Hann hevur sagt, at hann kennir tað sum eitt kall at undirvísa og at bera kunnleika sín víðari til tey yngru

Sakaris hevur eisini skrivað fleiri filmshandrit hesi seinastu trý árini. Eitt av teimum verður gjørt til veruleika í summar. Hetta er ein stuttfilmur, sum skal takast upp í Føroyum. Hann verður sambært Sakarisi øðrvísi enn teir, ið hann hevur gjørt áður. Ikki so sosialrealistiskur. “Meira happy ...sum ein poppsangur”, hevur hann sagt.

Hóast Sakaris býr og arbeiðir í Føroyum og hevur røturnar væl festar í heimbygdini Skopun, so er hann ikki nakar heimføðingur, tá tað kemur til tað fakliga og listarliga arbeiðið. Hann samstarvar t.d. við ein norskan høvund um leikrit síni og til stuttfilmin, ið hann fer at gera í summar, hevur hann fingið ein belgiskan, altjóða viðurkendan fotograf at standa fyri upptøkunum.

Í løtuni er hann í ferð við at gera ein dokumentarfilm um ein av okkara kendastu rokkbólkum, sum júst hevur spælt eina nýggja fløgu inn.

Upp á longri sikt hevur hann eitt næstan liðugt spælifilmshandrit á goymslu, og vónar, at fáa møguleika at gera hendan filmin til veruleika eina ferð ikki alt ov langt úti í framtíðini.

Sakaris er ein ungur maður, ið brennur fyri filmi og hevur ofrað nógv fyri at kunna arbeiða burturav við filmi hesi seinastu árini. Tað hevur kravt nógv frával, og hann hevur givið avkall upp á nógv av tí materialla lívinum, ið javnaldrar hansara liva.

Sakaris hevur lýst sína starvsleið soleiðis, at hann er komin til eitt point of no return. Hann hevur valt filmin fram um alt annað og kennir at hann er komin hartil, at hann má halda fram. Tað er ov seint at saðla um nú og velja nakað annað.

Sakaris hevur sagt, at hann vil helst arbeiða í Føroyum. Pengarnir og møguleikarnir eru helst fleiri uttanlands. Men her er tann mentanin og tað jørðildið, ið hann kennir best. Tó so – hann vil heldur gera filmar á norskum, donskum ella enskum enn slættis ikki at gera film.

Tað at gera film í Føroyum er øðrvísi, sigur hann. Tað er ”eitt sindur løgnari”, ”sum at berjast við vindmyllur”. Og tað er nokk tann hugburðin, ið ein skal hava, um ein skal trúgva upp á tað og blíva við at satsa upp á at gera film í Føroyum.

Góði Sakaris.
Eg haldi, at tað er eitt gott val at geva tær hesa virðislønina. Eg veit, at tú ert glaður fyri og virðismetir tað heraklappið, ið tú fært her í kvøld.
Og tú hevur avgjørt uppiborið tað.

Eg trúgvi uppá, at tú eigur nógvar søgur í tær og at tú fert at gera nógvar góðar filmar afturat. Og eg gleði meg til at síggja teir. Hjartaliga tillukku við heiðrinum.

Mikkjal N. Helmsdal,
nevndarlimur í filmsverkstaðnum Klippfisk

Kaj á palli

2012-01-12T04:14:00.005Z

“Kann mann ikki siga at hetta er útróðrarrokkur úr Vestmanna?” tutli eg í oyra á Martini Joensen, sum situr undir liðini á mær við runda kaffiborðið mitt á gólvinum í Sjónleikarhúsinum. “Jú, akkurát, og tað er ótrúligt, sum tað hongur nógv heimligt við tónleikinum hjá Kaj, hóast hann hevur búð so leingi niðri,” sigur Martin, sum eins og Kaj er vestmenningur og tónleikari. Hinumegin runda borðið situr Kristian Blak, leiðarin í Tutl, sum gevur út fjórðu og nýggju fløguna hjá Kaj Klein Í Andglettinum.

Hinar útgávurnar hjá Kaj eru Skot (1986), Hálvt frá hálsi (2005) við nýtulkingum av føroyskum klassikarum og úr Maskinrúminum (2007) við løgum til yrkingaupplestur hjá Tóroddi Poulsen. Konsertskráin er úr øllum hesum útgávum.

Tað er ein hugnaligur speakeasy stemningur í Sjónleikarhúsinum. Heitt, hóast kalt. Tónleikurin gongur, javnt og stútt, beint úr maskinrúminum. Vit damla seigligan fram við landi, helst í Vestmanna, og trummusláarin heldur skútuni elegant á kós, kínandi, vaggandi. Hevur sett intim-kumpass á stórtrummuna og heldur ljóðmyndini, sum var tað ondini, heilt út undir land, uttan nakrantíð at smildra heildina og renna uppá turt. Framúr framdrift.

Konan, Elin Sofía Smith, hevur gjørt málningin av Kaj í andgletti, sum sæst á myndini omanfyri, mitt á pallinum. Samstundis er málningurin framsíðan á nýggju fløguni.

Í skiftandi ljósi situr Kaj mitt fyri á pallinum og messar við djúpari rødd um bjór og aðrar freistingar í Havn og øðrum býum, sum vit damla framvið. Sangirnir eru úr hansara fýra útgávum og ein sangur frá beiggjanum, Karl Anton, sála. Hálvfjerðs minuttir.

Trummusláarin Søren Poulsen og bassleikarin Henrik Poulsen spæla dagliga saman við Peter Sommer, sum vit kenna frá sanginum um Valby Bakke og sum nú er onnur helvtin av duettini De Eneste To, har hin helvtin er Nephewsangarin Simon Kvamm við ættarbondum úr Gøtu. Og so eru tveir úr størsta danska rokkbólkinum nakrantíð, Savage Rose, Palle Hjort, á orgul og tangentar, og Rune Kjeldsen á guitar. Kórgentur eru Maria Guttesen og Lene Drachmann.

Undan útgávukonsertini í Sjónleikarhúsinum mikukvøldið, søgdu fyrireikararnir soleiðis um Kaj:

Hóast Kaj Klein kanska ikki er nakað húsarhaldsnavn í Føroyum hevur hann sera tøtt og sterk bond við tónleikalívið í Føroyum. Vit kenna øll hansara djúpu og karráu rødd frá barnafløguni Nósi, har hann syngur Busta tenn og Vestan fyri Mykines og vit kenna hansara melodiska gittarspæl frá perlum sum Sorgblíða Vestmanna frá hansara fyrsta solobandi Skot í 1986. Kaj, sum saman við bróðuri sínum Karl Anton Klein, sála, stóð á odda fyri legendariska undirgrundsbólkinum Plastnoist hevur ríkað føroyska tónleikalívið, bæði við solofløgum og sum studioteknikari og produsari hjá t.d. Mold og maður:glotti. Hann gevur nú sína fjóðru solofløgu út.

Millum konsertgestirnar í Sjónleikarhúsinum vóru meir enn hálv vestmeningurin Niels Uni Dam og fyrrverandi Moldmaðurin og núverandi frontmaðurin í 200, Niels Arge Galán. Umframt handverkarasigarettina á oyranum, sæst klaksvíkingurin Haldur Suni Johansen á niðaru myndini, sum eins og hin fyrra, er tikin í teaturfoyérini.

Sjónleikarhúsið er ein perla, ovast í miðbýnum í Havn. Heit og innbjóðandi, letur hon seg upp. Men oftast stendur hon afturlatin, tóm og køld, henda perlan. Tað skuldi verið ólógligt, hugsi eg meðan eg gangi oman trappurnar av balkongini, har operatørrúmið var og Pauli Olsen ráddi fyri borgum og filmum. Ja, tað skuldi verið ólógligt at latið hetta húsið staðið tómt. Slitið á trappurnar skal takast uppaftur.

Buzz Aldrin er lendur við Gjógv

2012-01-07T18:34:00.005Z

Johan Harstad lesur á G!festivalinum í Gøtu 2006 (foto: Ole Wich). Motorsúkkla hjá ferðafólki við Gjógv, har søgan hjá Harstad um Buzz Aldrin fyri ein stóran part fer fram (foto: Birgir Kruse)

Her eru trý Buzz klipp av egnum bloggi. Mín bloggur skrivar 25. apríl 2008:

”Mín bók er ein tarvur, filmurin ein supputerningur”, skal Ernest Hemingway hava sagt, tá John Sturges í 1958 gjørdi film úr søguni um Gamla mannin og havið (1951).

Bótasúpan ella ikki, í Noregi hava tey, ið gera film, kastað seg yvir skaldsøgur. Tíggju av norsku spælifilmunum byggja á skaldsøgur, og fleiri eru á veg. Fyrst og fremst í biohallunum, men eisini í norskum sjónvarpi.

NRK hevur ætlanir um í 2010 at vísa fýra partar, sum byggja á skaldsøguna hjá Johan Harstad (f.1979) Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i al mylderet? (2005). Søgan fer fram í Stavanger, haðani Harstad er ættaður, og so við Gjógv og aðrastaðni í Føroyum.

Í 2006 læs Harstad á G!festivalinum. Sama árið læs hann á niðurlendska festivalinum Crossing Border, sum lýsti høvundan soleiðis:

Buzz Aldrin, where have you gone to? is the title of young Norwegian writer, Johan Harstad’s debut novel. Buzz Aldrin was the second man on the moon, literally following in the footsteps of his Apollo 11 colleague, Neil Armstrong. Following their mission to the moon, and compared to Armstrong in particular, Aldrin lived a relatively anonymous life. That’s exactly what allows him to become a hero for Mattias, the leading character in Harstad’s book. Mattias hopes to live an anonymous life too, but a trip to the moonscape-like Færøer Islands foils his plans. This favourably reviewed debut novel has also been well noted for Johan Harstad’s frequent references to the Scandinavian Music Scene.

Og hvør veit, kanska fáa vit sum frá líður okkurt egið sjónvarpsdrama, so vit sleppa burtur úr ævigi tilveruni sum statistar, waiting in the wings on the dark side of the moon.

Buzz Aldrin í Býráðnum

Føroyski samskiparin Gudmundur og tveir úr norska filmsliðinum, Geir og Jakob, á mínari skrivstovu í dag (Mynd: Birgir Kruse)

Mín bloggur 12. mai 2009: Gudmundur Helmsdal Nielsen samskipar locations fyri norska filmsleikstjóran Geir Henning Hopland og íslendska myndamannin Jakob Ingimundarsson.

Ørindini á Býráðnum í dag vóru at finna eina skrivstovu, ið hóskar sum karmur um arbeiðið hjá einum føroyskum málsviðgerða. Helst verður tað skrivstovan hjá borgarstjóranum, teir fara at brúka.

Norski filmurin, sum verður vístur í fýra pørtum í norskum sjónvarpi í 2010, byggir á skaldsøguna hjá Johan Harstad (f.1979) Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i al mylderet?

Skaldsøgan kom í 2005 og árið eftir las høvundurin á G festivalinum í Gøtu.

Njál í Aldingarðinum

Neil Alden Armstrong, Michael Collins og Edwin Eugene 'Buzz' Aldrin Jr. mannaðu Apollo 11 fyri fjøruti árum síðani. Senni sang Lobo í føroyskum útvarpi um Armstrong á Mánanum og norðmenn komu higar at gera sjónvarpsfilm, kveiktir av Buzz Aldrin, sum hvarv í heimsins meldri (Mynd: NASA, Føroya deild)

Mín bloggur 21. juli 2009: Fátt kann sum ein væl vinklaður poppsangur minna teg á farnar tíðir og hendingar. Um dagarnar kom mær til hugs setningurin ‘When a Man Called Armstrong Walked upon the Moon’. Ein sentimentalur poppsangur við Lobo, sum Útvarpið plagdi at spæla miðskeiðis í sjeytiárunum. Minnist eisini at ein vinmaður átti LP plátuna, sangurin var av Just a Singer, ið fevndi um sangir, tíðartinnur, sum onnur høvdu skrivað.

Mest spældi sangurin í Útvarpinum var Rings, men handan tveir aðrar sást navnið John Stewart (1939-2008) sum høvundur. Annan sangin Daydream Believer kenna øll frá The Monkees í 1967. Men hin, við turrisliga heitinum Armstrong, bleiv aldri nakað popphitt ella landaplága. Kom ikki á singleplátu á okkara leiðum, men fjaldi seg á hesi smikursøtu Lobo-LP plátu frá 1974.

Men í mínum minni stendur júst hesin sangur sterkastur, tá vit hyggja aftur á sjeytiárini og í hesum døgum minnast at fjøruti ár eru liðini síðani Apollo 11 fór í ringrás og allur heimurin fylgdi við tá fyrsti maður, Neil Alden Armstrong, trein á Mánan.

Øll hildu ondini og savnaðust um hesa kosmisku hending, ið sameindi Heimin millum guddóm og tøkni úti í tí ókenda. Alt var gott og á rættari leið. Eisini í poppheiminum, har áskriftin For the Peace of All Mankind endaði á tittulblaðnum hjá poppbólkinum Christie (CBS 1971).

Nógv seinni kom eg eftir, hvør høvundurin at tekstinum Armstrong var. Tað var John Stewart við legendarisku LP plátuni California Bloodlines (Capitol 1969). Á heimasíðuni http://www.chillywinds.com/ fann eg tekstin til sangin, sum í dag er ein minnisperla av teim hugfarsliga søtu. Spælir við beiskt og revsandi krydd, men er avgjørt harmoniskur við fittum og langum eftirsmakki.

Upprunamaðurin John Stewart sang sjálvur um Armstrong á fýra ymsum plátum: Cannons in the Rain (RCA 1973), Forgotten Songs of Some Old Yesterday (RCA 1980), Armstrong (Homecoming 1994, single), Airdream Believer (Shanachie 1995) og Gold (Wrasse Records 2000).

Í dag ber til at ganga í fótafetum Armstrongs á netstaðnum Google Moon og síggja júst tað, ið NASA sigur at hann sá fyri fjøruti árum síðani.

Men her er teksturin um Armstrong á Mánanum. Og hvør veit, kanska var hann aldri einsamallur har úti í tí fjara, Njál í Aldingarði Armstrong fyri fjøruti árum síðani.

Armstrong

Black boy in Chicago
Playing in the street
Not enough to wear
Not near enough to eat
But don't you know he saw it
On a July afternoon
He saw a man named Armstrong
Walk upon the moon

Young girl in Calcutta
Barely eight years old
The flies that swarm the market place
Will see she don't get old
But don't you know she heard it
On that July afternoon
She heard a man named Armstrong
Had walked upon the moon

She heard a man named Armstrong
Had walked upon the moon

The rivers are getting' dirty
The wind is getting bad
War and hate is killing off
The only earth we have
But the world all stopped to watch it
On that July afternoon
To watch a man named Armstrong
Walk upon the moon
To watch a man named Armstrong
Walk upon the moon

Oh I wonder if a long time ago
Somewhere in the universe
They watched a man named Adam
Walk upon the earth

(John Stewart)

Við Love skulu vit landið byggja

2012-01-06T15:57:00.005Z

Niels Arge Galán við tekstinum til nýskrivaða sangin Við love skulu vit landið byggja. Myndin er tikin í Studio Bloch í Fabrikkini hjá Öström fríggjadagin. Hesa vikuna hava teir tríggir í 200, Niels Arge Galán, gittar, Uni Árting, trummur og Mikael Blak, bass, arbeitt í sama rúmi. Teir byrjaðu á berum uttan nakran sang og hava nú vikan er farin skrivað ellivu sangir. Og kanska koma fleiri, hetta er ein arbeiðslega siga teir fegnir kring matarborðið. Arbeiðsarkið niðanfyri gevur eina ábending um heitini á sangunum.

Hølini eru gomul frystihús við nógvum boksum. Úr sangboksini er frítt útsýni til løgmann á Tinganesi, bátar á Vestaruvág og bilar á Skáltrøð.

Við arbeiðsborðið verða sangirnir klektir og settir í system, úr ongum, til fult hús eftir einari viku. Á gólvinum verða tey týdningarmestu stikkorðini skriva á eitt ark og so twang og fooor frá. Her er tað sangurin Fokk Jú! Einfalt og ektað í røttum rokk-and-roll anda mitt í Havn.

Tríggir menn kunnu gera nógvan gang. Her eru teir avmyndaðir við trummurnar hjá Una, saman við studioeigaranum og framleiðaranum Jónasi Bloch. Leggið til merkis reyða litin á vegginum til vinstru og aftanfyri Una á niðaru myndini. Hann er úr royðugróti úr Nólsoy, liturin.

Við miksipultin, har Theodor Kapnas situr, savnast allir í 200 at síggja filmsupptøkur sum Sakaris Stóra hevur gjørt á staðnum í vikuni. Til høgru á niðaru myndini sæst enn ein áminning um tað ektaða í hølunum: tjúkka hurðin inn í gomlu frostboksina, sum nú er ljóðstudio.

Ásannast má at Fabrikkini hjá Öström longu er blivin eitt megnar aktiv á mentapallinum í Havn. Og enn er nógv eftir at avdúka í hesum spennandi hølum í Havnarhjartanum á Skálatrøð. Men nú er at tiga. Uppslagið á hurðini sigur: Recording in session.

Havið dregur

2012-01-06T02:07:00.003Z

"Hon var lopin oman til strandar, farin í húðina og hevði kastað sær í sjógvin." Soleiðis lesa vit í søgnini um Kópakonuna í 'Færøsk Anthologi I' (1891), sum V.U. Hammershaimb savnaði. Tað er starvsfelagin Karina Toftegaard sum stendur á kneysanum við lendingina í Mikladali, har vit vóru útferð í summar. Beint har Karina stendur, er ætlanin at Hans Pauli Olsen skal gera eina standmynd av kópakonuni, ið Sjómannadagurin hevur tikið stig til.

Bóndin á Trøllanesi, Jógvan Joensen, skoðar út í hav. Alla staðni er hav. Allar bygdir eru við havið, bara ikki Vatnsoyrar og gomlu húsini frammi við Gjónna. Bygdin við havið er mest brúkta myndaevni hjá øllum teim mongu, sum mála, hvør við sínum pensili. Sjálvt spurvurin er hugtikin av havinum.

Í Mikladali ganga vit millum húsini, yvir um ánna, framvið mylluni, einum hvanngarði og eftir teim brøttu trappunum oman á lendingina, har kóparnir savnast við havið trettandunátt.

Nú síggja vit útsýnið hjá Kópakonuni, the Selkie ella Selkvinnen. Alla staðni, har havið hevur fylt havsbrúnna er søgnin um Kópakonuna. Marius Johannesen sigur í bókini Eitt sindur um Kalsoynna (1976): "Ein drongur á Sunnanágarði í Mikladali hevði hoyrt, at kóparnir plagdu at koma saman trettandunátt at dansa á helluni niðri undir bakka í Mikladali, og hann setti sær fyri at royna, um hetta var so."

Karina gongur oman trappurnar mót dragandi havinum. Munnu kóparnir kasta húðina og dansa sum kvinnur í mánalýsinum, trettandunátt? Well, her var eingin úrlatin kópakona at síggja hesu ferð. Kanska skulu vit hava ein Se og Hør fotograf við næstu ferð. Teir hava skili fyri kvinnukjólum, sigst. Við havinum í baksýni vórðu vátu hosurnar vundnar og Borgarin fekk bjór, bæði úr Havn og úr Klaksvík. Gott vikuskifti, hitt fyrsta í árinum.

Nýggjár í Tórsbyrgi

2012-01-01T17:13:00.001Z

Gamlaárskvøld savnast íbúgvar og grannar í felagshølunum í Tórsbyrgi, ein tíma fyri midnátt. Jón, sum sæst mitt fyri, stendur fyri bálinum, sum kyndlarnir seinni skulu festa í. Martin hevur lagt Allan og Hanusi lag á, hvussu rættir kyndlar skulu gerast og hvat tilfar skal brúkast.

Øll fáa ein kyndil, sum fest verður í, og so er kyndlagonga úr felagshølunum og runt alt økið í Tórsbyrgi. Fremst fyri sæst Meta og aftanfyri Gutti og Bjarnvarður.

Á opna plássinum, undir vegginum hjá Heðin og Maluni, verður stegað og myndir tiknar. Edvard syngur Boðar tú til allar tjóðir.

Martin kemur úr hjallinum við einum nýggjárssnapsi meðan fólk eru savnaði í túninum.

Við í kyndlagonguni eru eisini Ivan og aðrir nólsoyingar.

Gutti og Bjarnvarður savna fólk undir vegginum innan farið verður um hornið hjá Lystbæk og Sverra, har kyndlarnir skulu kastast á bálið. Gutti hevur samskipað alt arbeiði at gera gomlu hitamiðstøðina til nýtt felagshøli.

So fer gongan eftir gøtuni undir Lágargarði og omanfyri Boðanesheimið og kyndlarnir verða kastaðir á bálið meðan tjóðasangurin verður sungin.

Vinmenninir hjá Hanusi savnast við bálið, eins og undanfarin ár. Teir eru Allan, Hergeir, John og Hanus. Vit lata teir standa eina løtu, við og uttan blits.

So slær klokkan midnátt og øll savnast í túninum í felgashølunum at senda rakettir og ynskja hvør øðrum gott nýggjár.

Martin og Edvard eygleiða tað nógva skjútsi sum verður skotið upp í loft, meðan Sigrun bjóðar ein durasnaps í nýggju og ljósu felagshølunum.

Sverri heilsar nýggjasta Tórsbúgvanum, Eyðuni Jacobsen, sum eisini fær nøkur orð um nýggjárshald og hondbólt frá Jón. Men seinasta orðið fær ein álvarsamur løgmaður.

Nýggjársrøða løgmans 2011

2011-12-31T21:49:00.002Z

Løgmaður helt eina góða nýggjársrøðu, ið fór víða. Til dømis nam hann við skakandi hendingarnar á Utøya, sum sjálvt drotningin ikki nevndi. Eitt-null til Kaj Leo, sum brúkti telepromtara, heldur enn pappír.

Drotningin, sum læs úr pappíri, var ikki væl fyri og læs ofta skeivt. Hetta var ikki hennara besta røða, sjálvt um hon nú hevur hildið fjøruti og Kaj Leo bara fýra.

Umframt sjálvfylgiligheitir, sum at ríkisfelagsskapurin hevur prógvað sítt virði, nam løgmaður í nýggjárstaluni við grundleggjandi virði sum talufrælsi og at taka lut í kjakinum. Hetta var klárt besti partur í røðuni. Nakrir setningar vóru sonn gullkorn, sum síggjast niðafyri:

Løgmaður, sum er íðin viðmerkjari á Facebook, segði í hesum parti av røðuni at "Talufrælsi er ein fortreyt fyri einum frælsum samfelag. Vit, ið fólkið hevur valt at stýra, skulu tola atfinningar og mótmæli. Vit skulu tora at hava eitt opið og tíðum hvast orðaskifti. Kjak er ein drívmegi, sum kann flyta eitt samfelag fram á leið. Talufrælsi er ein rættur, men við rættindum fylgir ábyrgd. Orð hava stóra megi, og vit kunnu ikki tváa okkara hendur eftir at hava sent eitt ilt orð í umfar. Øll vit, sum luttaka í almenna kjakinum, hava ábyrgdina av, hvussu vit brúka talufrælsið. Vit velja, um vit brúka almenna rúmið til at háða ella til at verja rættindi hjá teimum, sum ikki sjálvi megna at verða hoyrd. Virðingin, vit vísa øðrum, er kittið, sum fær okkum at kennast sum partur av einum felagsskapi. Tolsemi er grundvøllurin undir okkara samfelag. Fólkaræði, mannarættindi og persónligt frælsi eru ikki ein sjálvfylgja, men dýrgripir, vit skulu hjúkla um. Dýrgripir latnir okkum frá teimum, ið gingu undan. Ein arvur at bera víðari til okkara børn."

Mest fegin var eg um at løgmaður steðgaði tí inflatión, sum seinastu árini er komin í at brúka Gudsavnið upp í saman í orð og talu, bara fyri at tekkjast eini ávísari veljarafjøld, sum hevur eina ótrúliga makt á nógvum pallum. Halgabók er greið á hesum øki. Hon minnir á, at vit skulu ikki misbrúka Gudsnavnið. Umframt kirkjuklokkur nevndi løgmaður bara einaferð Gudsnavnið. Tað var í endanum, so sum siður er. Faldaðu hendurnar vóru eisini ein betri og filmiskt meiri sannførandi útgangur úr løgmansrúminum.

Filmur og stakkalastás

2011-12-29T21:14:00.009Z

Úr Pæturskirkjuni í Rom gremur Pávin seg um at jólini eru ov verðslig og glitrandi. Sjálvur er hann um at hokna av gulli, hann ber á høvdinum, meðan orðini fella á árligu midnáttarmessuni. Hetta er tíðin á árinum, tá gjørt verður upp. Gamaní er stórbært hjá Bænadikti Sekstanda og teimum í Vatikaninum, men í einum eksistentiellum perspektivi er skjótt at staðfesta at pávin er ímyndin av stakkalastási. Men vakurt er tað. Akkurát sum at síggja Gone With the Wind (Victor Fleming 1939), Doctor Zhivago (David Lean 1965) og Spartacus (Stanley Kubrick 1960) á jólum. Eins og pávan, sá eg allar hesar gomlu filmar í sjónvarpi um jólahalguna og eri sannførdur um, at teir eru akkurát sum fyrstu ferð eg sá teir: uppblást stakkalastás, sum í besta føri er bráðvakurt.

Millum nýggjar filmar í ár vóru fleiri ektaðar perlur. Perlur, ætlaðar lørifti og ikki turrum pappíri, sum skróvar turrisliga, hvørja ferð blaðað verður og ikki minni tá søgan verður gjøgnumlýst og víst upp á veggin fyri stórari mannfjøld.

Bundin ella floygd list

Hóast vit siga at í fyrstuni var orðið, so er eingin list tíðarleys. Listin gongur í bylgjum. Frá at verða forfjónað og burtursøgd í miðlum og verða tyngd við tí sarkastiska heitinum skaldskapur á bundnum máli fekk yrkingalistin í ár heimsins fremstu virðisløn, tá svenski yrkjarin Tomas Tranströmer fekk Nobelvirðislønina fyri bókmentir.

Og so er tað danski metseljarin Søren Ulrik Thomsen. Havi hug at nevna ein kaffimunn í Norðurlandahúsinum á middegi 11. september 2001. Meðan vit sita og smápráta um upplestur sama kvøld, kemur Úlvur Hjörvar, sáli, algoystur inn um dyrnar, loysir hálsklútin og sigur at “Nu er den helt gal i Staterne, de flyver ind i tårnene og alt står i flammer!” Við húsavørðinum fóru vit, Søren, Poul Vad, Steinbjørn B. Jacobsen, Úlvur og eg, tortrúnir inn á goymsluna og tendraðu sjónvarpið. Haldi vit bara gapaðu. Minnist ikki at nakað varð sagt.

Á grækarismessu í ár gav sami Søren út nýtt yrkingasavn, Rystet spejl. Higartil eru níggju uppløg prentað og seld, tilsamans 20.600 eintøk. Og eftir einum degi, 15. desember, varð fyrsta upplagið av nýggja yrkingasavninum hjá Klaus Rifbjerg, Stederne, uppselt og prentað aftur. 1.800 hvørt upplagið. Fjøtraða listagreinin á bundnum máli, sum eingin sigst keypa, er floygd. Eri sannførdur um at henda gongd sæst aftur í fimslistini.

Maðurin, sum er innilæstur I

“Tað eru tveir vegir gjøgnum lívið: vegurin gjøgnum náttúruna og vegurin gjøgnum náðina. Tú skalt velja, hvønn veg tú vilt ganga,” sigur mamman, Jessica Chastain, í filminum Tree of Life (Terence Malick 2011). Ársins besta dømi um fjarstøðuna millum niðurbundnan, dogmatiskan tekst og livandi floygdar myndir, har fotografurin, Emmanuel Lubezki, er avgerandi leikluturin.

Filmurin er ein baldýra hugmynd av uppvøksturi í einum amerikanskum forstaði í fimtiárunum. Verkfrøðingapápin, Brad Pitt, tyktar synirnar. Hann vil verða viðurkendur uppfinnari, men alt steðgar tá hin eini av teim trimum synunum druknar. Filmurin byrjar við orðum Guds til Job: “Hvar vart tú, tá ið eg legði grundvøll jarðarinnar... meðan allar morgunstjørnur fegnaðust?”

Árið fyri hann doyði gjørdi enski fjøllistarmaðurin William Blake (1757-1827) 22 litprent, ristingar, úr Jobsbók. Omanfyri sæst When the Morning Stars Sang Together úr Jobsbók 38,7

Klangbotnurin skal finnast hjá bíbilska Job, mein eisini í søguni um brøðurnar Jákup og Esav, sum vórðu viðfarnir so ymist. Í dag er eini bróðurin, Sean Penn, arkitektur, sum innlæstur í Guds-strembandi háhúsum minnist uppkvøksturin, undrast og syrgir sum Job, men at enda møtir allari ættini á eini fjarari sandstrond.

Ímillum eru sett innskot um gosfjøll og dinosaurar og hvussu alt bleiv til. Innskotini tyngja um filmin og gera hann óneyðuga drúgvan við feittutum pedagogfingrum í einum náttúru og tøkni tíma. Hetta er ein filmur, ið ikki fylgir vanliga frásøgukynstrinum í Hollywood, men gongur í ring sum eitt langt innvovið visuelt kvæði, ið við Andrej Tarkovsky sum baksýni, fær meg at hugsa um Darren Aronovksy, Lars von Trier og Roy Andersson.

Filmurin staðfestir ársins tema á filmi: menn við trupulleikum, menn, ið eru innilæstir, innilæstir á botni, sum eg ørminnist at ein søga í Glugganum nevndist. Filmurin Tree of Life varð frumsýndur og vann gull í Cannes í mai og eins og teir flestu, ið fáa henda heiður, varð hann aldri vístur alment í Føroyum. Tí sá eg filmin heima í desember 2011.

Maðurin, sum er innilæstur II

Eldfjall (Volcano, Rúnar Rúnarsson, Ísland 2011) er eisini filmur, sum varð frumsýndur í Cannes í ár. Hetta er fyrsti spælifilmur hjá unga lovandi leikstjóranum, Rúnari Rúnarsson, sum eg hitti á filmsstevnu í Lübeck í november, innan hann skuldi til Goa í India at vísa filmin, sum hevur vunnið fleiri virðislønir kring heimin.

Filmurin er um enn ein mann við trupulleikum. Tað er 67 ára gamli Hannes, Theodór Júlíusson, ein innilæstur og beiskur maður, ið fer frá sum skúlavørður og nú hevur rent seg púra fastan, tí hann dugir ikki at fóta sær í nýggju, óynsktu tilveruni, langt burturi frá gosfjøllunum í heimstaðnum í Vestmannaoyggjunum.

Alt far eina aðra vend, tá konan fær heilabløðing. Eldfjall er ein sjáldsama einfaldur filmur, ið tó er vágin sum eingin annar, tá hann opinskáraður lýsir kynslig viðurskifti millum aldrandi høvuðspersónarnar og síðani trupla evnið deyðshjálp.

Maðurin, sum er innilæstur III

Kongen av Bastøy (King of Devil’s Island, Marius Holst, Noreg 2010) er enn ein filmur, sum við sterkum norðurlendskum klangbotni lýsir menn í trupulleikum, ikki ólíkur søgunum Papillon hjá franska Henri Charrière og Ondskan hjá svenska Jan Guillou, sum í báðum førum eru gjørdar til film.

Norski filmurin byggir á veruligar hendingar á fangaoynni Bastøy í Oslofjørðinum fyrst í 20. øld. Har vóru ungir menn og dreingir, ið av smáfeilum vóru komnir skeivt fyri, sendir til uppæling í tí slagnum av heilagum rættvísi, sum bara devlar kunnu fyrisita og útinna, krýndir av fúta og kongi. Filmurin vann fyrstu virðisløn sum besti norðurlendski filmur í Lübeck við orðunum: "Ein fessendes kinoerlebnis von grosser erzählerischer wucht". Ein beisk søga úr okkara egna veruleika, sum eisini hevur adressu til nútíðar skúlagongd. Filmurin sæst á Canalplus, sum hevur fíggjað ein part av filminum. Leikstjóri er Marius Holst og høvuðsleikari er Benjamin Helstad, sum eg avmyndaði í Lübeck.

Maðurin, sum er innilæstur IV

Millum bestu filmsupplivingar í ár var at síggja danska filmin Submarino (Thomas Vinterberg 2010) í Havnar Bio í skránni hjá Klipp í februar. Ein skakandi nútíðarsøga um tveir brøður, ið royna at koma til sættis við ein truplan uppvøkstur, har brennivín fór við øllum.

Eg ummælti filmin her á blogginum undir yvirskriftini Special brew – uttan filtur. Her er eitt kut:

Søgan er av teim ómildastu, eg havi sæð á filmi. Hon byrjar og endar í ljósi hins almáttuga, men rennur seg so á botn, har høvuðsleikararnir – tveir brøður – royna at halda sær á floti í einum nútíðar lívshavi, so tungt og blýgrátt, sum bara Mikines kann mála tað. Tí heitið Submarino, giti eg. Brennivín og heroin eru einastu linnar hjá líðandi brøðrunum, ið rúsa seg av verðini, meðan vælferðin vendir teim ryggin. Takføri er fyrsta tema eg varnist í hesi grimu søgu. Tvørrandi takføri, sum í Paris, Texas hjá Wim Wenders, har telefonin er ímyndin av tí sambandi, sum aldri bleiv. Frásøguliga hómast síðan ein stutt siping til Mús og Menn hjá Steinbeck og síðani til barnasøguna Páll, púra einsamallur, meðan barnagrátur gongur inn og út av samankliptum tíðarbrotum, sum øll vísa aftur til tað óberandi trauma, sum brøðurnir hava inni við seg sjálvan. Her gerst einki. Høvdu teir ráðini, vildu brøðurnir helst skrivað Lívið er ikki fyri øll, har sum tey borgarligu skriva Harrin signið heimið. Og ímeðan syngja Gasolin’ Fatherless Hill. Svíkurin er fullkomin. Filmurin skrivar seg inn í bretska stílin hjá Ken Loach og Terence Davis, tá teir lýsa arbeiðaraumhvørvi í stórbýnum, sum til dømis Distant Voices, Still Lives (Davies 1988), sum eg sá í Oslo og mátti rýma frá, tí hann var ov sterkur at síggja, einsamallur í stórbýnum. Orð um henda skakandi film, Submarino, eru so fátøk, at eg sigi bara: Far og hygg!

Tá filmurin varð frumsýndur í Berlin í fjør skrivaði ummælarin Erik Jensen í Politiken, at Submarino er eitt nemandi neyðarróp frá teimum, sum samfelagið hevur mist á gólvið.

Filmurin var kosin besti norðurlendski filmur við hesum orðum: “Submarino er en barsk, men også dybt rørende historie om to brødre, der er knyttet sammen af en skæbnesvanger barndom. Filmen handler om brødre, som pålægges de voksnes ansvar - og om barnet som bærer af en social arv, men også håbet om en bedre fremtid. Den behandler temaer som traumer, skyld og forsoning. Submarino er et enkelt og samtidig komplekst kunstværk med et stærkt manuskript og en stilsikker instruktion. (...) En elegant, stram og velfungerende dramaturgi, nærvær i spillet og en intelligent brug af lyd og lys bidrager til at skabe dette indsigtsfulde billede af menneskelivet.“

Submarino er sæddur í Havnar Bio í februar 2011 og á DVD heima í oktober 2010.

Maðurin, sum er innilæstur V

Drive (Nicolas Winding Refn, USA 2011) er ein filmur um ein mann í einum bili, Ryan Gosling. Um dagin koyrir hann í ljósi og um náttina í myrkri. End of story. Restina av søguni, sum eisini er ein kærleikssøga, sigur myndamaðurin, Newton Thomas Sigel. Eg ummælti filmin á blogginum í oktober og her er eitt kut:

Nú er tað so at Drive er ikki ein hvør sum helst filmur. Hetta er nýggjasti filmur hjá danska Nicolas Winding Refn (f.1970), ið varð kosin besti leikstjóri í Cannes í ár. Men hann hevur eisini harðrendu Pusher filmarnar í viðførinum. Og nýggi filmurin skrivar seg inn í eina røð av filmum um skjóttgangandi bilar á nátt, Gone in 60 Seconds frá 1974, sum Nicolas Cage gjørdi umaftur í 2000, The Fast and the Furious við Vin Diesel í 2001 og sum á sætta sinni fer at koyra á okkara náttarleiðum í 2013. Men hesin filmur, Drive, fer nógv radikalari til verka enn hesir innantómu rasarafilmar, nevndir omanfyri. Drive leitar til hálvthundrað ára gomlu film-noir sjangruna við asfalti og neon á nátt, nemur við Taxi Driver (1976) og leggur seg síðani trygt í hjólfarið hjá Steve McQueen í Bullitt (1968). Meistarligt, bæði sum pastisja og sum sjálvstøðugur filmur. Men tað er ikki bara sum at siga tað at vera biografgangari, skulu allar slúsur latast upp og allir tørvir nøktast, tá bilettin er loyst. Gamaní, kann áðurnevndi brellbiti tykjast boða frá einum action filmi av skjóta slagnum sum The Fast and The Furious. Men klippirútman í filminum ber boð um eina aðra mentan og eitt annað stev enn í Hollywood. Hóast tikin har, er hetta ein evropeiskur filmur, seigur, myrkur, men eisini blóðdryppandi, sum í grindadrápi í slow motion. Og kanst tú, kæri lesari, hugsa tær eitt stiliserað grindadráp, avgreitt í einum gjøgnumskygdum elevatori, ja so eru vit á visuellari bylgjulongd.

Vit nema við fagurfrøði, sum ikki er til amerikanska morgunmatarborðið. Júst hetta fall eini kvinnu, Sarah Deming, fyri bróstið. Eftir at hava sæð brellbitan, loysti hon bilett og fór í biografin í Michigan at síggja Drive. Men filmurin líktist ikki The Fast and the Furious. Tí fór hon til sakføraran at melda filmin. Filmsleigufelagið hjá Refn, FilmDistrict, hevur fingið at vita at tey: ‘promoted the film Drive as very similar to the Fast and Furious, or similar, series of movies’. Framhaldandi verður í ákæruritinum sagt at ‘Drive bore very little similarity to a chase, or race action film… having very little driving in the motion picture." Síðani tekur ákæran upp rasismu og staðfestur: "Drive was a motion picture that substantially contained extreme gratuitous defamatory dehumanizing racism directed against members of the Jewish faith, and thereby promoted criminal violence against members of the Jewish faith.’ Hesir eru sterkir streingir at sláa á. Síðani fyrstu Hollywoodfilmar birtu ljós í biografmyrkrinum, hava jødar, no offence, staðið stinnir, tað veri seg sum íleggjarar, framleiðarar, leikstjórar, leikarar og ummælarar. Og jú, onkrir brotsmenn eru jødar í filminum Drive. Hin ringasti, Ron Perlman, er eisini jødi in real life. Men skal tað vera nakað, ið er revsivert í hesum filmi, er tað tónleikurin. Hann er eitt ripp off úr øllum David Lynch filmum, serliga Fire Walk With Me um Lauru Palmer frá Twin Peaks. Tá átti Angelo Badalamenti allan tónleikin. Men í hesum filmi er tað Cliff Martinez, ið eigur meinlíka tónleikin
Havnar Bio sýndi filmin í september.

Maðurin, sum er innilæstur VI

Skýming (Silent Light, Anton Petersen 2011) er stuttfilmur, sum varar hálvan tíma. Hetta er samtíðarsøga um eitt par, Hjalmar og Almu, har vit fáa innlit í klaustrofobiskt innilæsta mannin og hansara knýti til barnaárini, drongin í sær sjálvum, og náttúruna, sum altíð er vát, regndryppandi og aldubrótandi. Í hesum parti kann eg ikki bara mær at lesa frásøgusnildi hjá Tarkovsky inn í søguna. Og hon riggar, søgan hjá Anton, sum ger Tarkovsky føroyskan. Hugtakandi og fulfíggjað í hvørjum smáluti. Sá filmin í Lübeck í november og aftur í Norðurlandahúsinum í desember.

Svend, maðurin, sum doyr

Svend (Anne Regitze Wivel 2011) er stutta heiti á heimildarfilminum, sum Anne Wivel hevur gjørt um politikaran og mannin Svend Auken (1943-2009), meðan hann er sjúkur og doyr av krabba.

Ístaðin fyri at læsa seg inni, brýtur hann út, ósentimentalt, beint fram og ótilgjørdur. Sjáldsamt í norðurlendskum filmi í hesum døgum. Tað, sum er enn sjáldsamari er at hesin filmur er sloppin inn í biografarnar í heimlandinum og í so máta hevur skapt ein nýggjan marknað fyri heimildarfilmi. Svend er ein nemandi filmur, sum í ein tíma lýsir eitt stórt menniskja, ið er sjúkt og skal doygga. Alt er ein niðurteljing. Vit fáa eisini innlit í privat viðurskifti, sum hvørki ein lýsingastova ella fjølmiðil hevði latið fari framvið saksinum. Men konan ger tað. Fyrst og fremst tá hin annars so góðsligi Svend er ótolin og bíðar eftir einum hýruvogni, meðan hann smáprátar og hálvbannar um, hvussu trupult hann hevur tað í politikki. Ein evarska lítli og avdúkandi løta, sum tó ikki skuggar fyri einum stórum kenslumenniskja, sum í sjálvum sær tykist bæði sosialari og demokratiskari enn allur hin danski sosialdemokratiski flokkurin tilsamans. Ein ótroyttiligur fólksligur idealistur í okkara norrøna horni og tulkingarfelagsskapi.

Danska sjónvarpið DR1 sýndi filmin millum jólanna og løgmaður kann ikki hava sæð hann. Tí sama kvøld skrivar hann á Facebook, at “tað sokallaða norðurlendska vælferðarsamfelagið er eisini skjótt ein farin tíð.” Nei, harra løgmaður. Kann vera at tú einsamallur maður klárar at skriva lokalitetin Føroyar út úr tankanum um eitt norðurlendskt vælferðarmodell, men eftir standa øll Norðurlond – uttan Føroyar, um tygum so ynskja – við teim skipanum og lívskorum har annars eru. Bara ikki Føroyar, um samgongan fær hennara avpartaða vilja við henni, sum nú liggur víðopin – tjóðin.

Aðrir filmar sæddir í 2011

Nakrir aðrir filmar eru, ið eg vil nevna sum bestu upplivingar í ár. Teirra millum er Winter’s Bone (Debra Granik, USA 2010), sæddur heima í november 2011. Men bluegrass tónleikur verður trupul at lurta eftir, tá ein hevur sæð henda film um white trash á bygd í Apalakkunum.

Melancholia (Lars von Trier 2011) var eisini ein uppliving at síggja til almenna sýning í Havnar Bio, eins og sjónvarpsrøðini Borgen í danska sjónvarpinum DR1 og seinni í Kringvarpinum.

At enda vil eg nevna eina heilt serliga filmiska uppliving í ár. Tað var beint fyri jól tá tveir stuttfilmar hjá Heiðriki á Heygum, Alda Reyð og Needle and String vóru sýndir í Norðurlandahúsinum. Í ummæli á hesum bloggi skrivaði eg soleiðis:

Heiðrikur átti tveir av seytjan stuttfilmum, sum hetta kvøldið vórðu sýndir fyri nógvum fólki í høllini í Norðurlandahúsinum. Alda Reyð, sum er tónleikavideo til sangin hjá Orka og Needle and String, sum er fylgifilmur til samnevnda sangin hjá Heiðriki sjálvum. Meistarligt í báðum førum. Episkt grípandi í fyrra førinum og konsist vundið uppá tráð í seinna førinum.

Alda Reyð førir okkum hálva øld aftur. Í brekkuni leita fólk við lummalykt eftir burturblivnari gentu meðan mjørkin rullar oman úr homrunum. Storytelling og rokkvideo sum hjá Sigur Rós, einki minni. Gentan liggur druknað í eini tjørn, við reyðum flættum uppundan. So livnar í homrunum og mannligar verur gerast livandi og draga hana til sín.

Needle and String er stutt og avmáld søga, sangur um kropp og vevnað, ítøkiligur og einfaldur við spunnum tráði. Djúpar fokuseringar av tráðnum, klipp og so frástøða og innvavt andlit og enn størri frástøða og so er liðugt. Ikki eitt millisekund ov nógv. Fyrst væl sungið, síðani væl fokuserað og at enda væl klipt. Og alt samalt so væl vigað at her flýtur einki yvir. Fult skeppumál, sum tey høvdu sagt ta tíðina, fyrri filmurin lýsir.

Føroyskur stuttfilmur hevur nátt nýggjar hæddir, fyrst við Sakarisi Stóra og nú við Heiðriki av Heygum og Anton Petersen. Nú kann føroyska filmsframtíðin bara koma.

Gott nýggjár!

Tað tekur leyst

2011-12-25T16:04:00.003Z

Hetta er útsýnið í litum og svart-hvítum av terassuni í Tórsbyrgi fyri klokkan fýra í dag. Nólsoyggin dagar undan av og á og Nólsoyarfjørður er vundin upp í skúm og hvítur froyður liggur omaná sum eitt surrealistiskt teppi, ið flytir og snurrar seg alt eftir ættini. "Tað tekur leyst", sum Ivan sigur. Hesin fjørður er ikki sæddur hiðani fyrr. Vónandi spælir tað væl av kring landið. Sambært veðurstovunum rakar ódnin nógv harðari í Suðuroynni, í Norðoyggjum - og á Ambadali!

Fýraogtjúgundi desember

2011-12-24T00:04:00.006Z

Fýraogtjúgundi desember og jólaaftan. Steðgaði á middegi í gjár við Sundsvegin at taka eina mynd av gomlu Royndarstøðini í Hoyvík, tí ljósið var so sjáldsama gott millum ælini. Líka so skjótt ljósið kom, hvarv tað aftur og eg fekk onga mynd. Og tá eg legði myndatólið frá mær, spratt ein annar glotti fram á himmalinum í ein sunnan og strálurnar lýstu gjøgnum tungu skýggini beint niður á Sandoynna, frá Skálhøvda og inn í landið. Ein Rafaelskur glotti við undirtónum av Kingo mitt á føroyska hválvinum, sum var eg í Sixtinska kapellinum og tó ikki.

"Nú var betur", sum tey siga í Moldvarpinum. Jógvan lendi við flogfarinum tollaksmessudag og vit fingu nakrar myndir í kassan á túrinum av flogvøllinum til Havnar. Í Leynum, á Hvítanesi og á Kongabrúnni, har sólin bráddliga fór at skína. Ovasta myndin og hesar tríggjar niðanfyri eru tiknar innan fyri ein hálvan tíma á middegi.

Eingin kavi, men ein góður skái millum ódnirnar, sum sæst omanfyri. Helt meg á flogvøllinum hóma føroyska veðurmannin hjá DMI millum ferðafólkini, men hefti meg meir við Dimmu, har Jóan Pauli Joensen, sum nú er slankaður, skrivar um mat á jólum: "Vit skulu gera enda á 70 tonsum av dunnum og eini 30.000 karamellublikkum umframt alt annað, so tað er nóg mikið at síggja til." Nú sita vit øll og fáa okkum ein góðan bita av ræstum kjøti og súpan í køkinum.

Eftir døgurða vísir Oddmar mær eitt nýtt gadget, Sound Hound, sum er ókeypis app at taka niður. Sum ein detektiv-mikrofon kann forritið avdúka allar sangir í verðini. Við støði í Spotify royni eg við tveimum ymiskum sangum, I Run To You við Marty Stuart og Splendor við M83. Jú, mín sann, teir eru funnir beinanvegin og kunnu spælast og goymast og vendast og snarast. Jú, hetta var eitt stuttligt forrit. Umframt at finna sangin, sum hoyrist nær ella fjar, so kunnu allar upplýsingar takast fram, so sum tekstir, konsertferðir og slektaðir sangir. Og so ber eisini til at staðseta leitingina, ið sum sæst, fór fram í Eysturbýnum í Havn. Eitt stuttligt jólaspæl fyri gadget nørdin, sum einki kostar.

Jólaaftansdøgurðin verður dunna við øllum tilhoyri hjá Sigrid í Fútalág. Jólini leiða okkum úr myrkastu døgum móti ljósari tíðum. Við reinsiverkið niðanfyri Landssjúkarahúsið hevur staðið ein flaggstong. Nú er stongin burtur og bara rustaði haldarin stendur eftir, tómur, men við holum til boltar og skrúvur. Sum ein skýskravandi monolittur úr eini núlidnari rúmdarsøgu. Sum Rúmdarferðin í árinum 2001. Upp móti setandi middagssólini í Havn lata vit hesa nýfornu leivd verða jólaaftansheilsan til blogglesarar í allari verðini. Gleðilig jól!

Trýogtjúgundi desember

2011-12-23T00:05:00.001Z

Trýogtjúgundi desember, tollaksmessudagur, lítla jólaaftan og enn ein arbeiðsdagur. Áarføri og illfýsi, men eingin kavi. Bara ein dagur til jóla.

Við morgunrutuni henda dag í 1972 fór eg við reyða fólkavogns-rugbreyðnum hjá Hans Edvard Joensen av Eiði og suður til Steymin eftir nýggju byrgingini, sum varð brúkt innan brúgvin kom, árið eftir. Fyrr vóru Sundaferjan og Reynir sambindingarliðir um Sundalagið. So varð skift í Streymoyarbussin hjá Zakariasi Zakariasen í Streymnesi, einum gulur Mercedes. Komin til Auto í Havn fór eg beint oman í Nýggja Bókhandil hjá Anfinni Zachariassen á Káta Horninum, Glade Hjørn, at keypa eina Royal 240 skrivimaskinu. Óskrivað í mong ár, stendur hon enn á loftinum millum tveir Beovox CX100 hátalarar og hoyrir hvørt orð.

Ikki er altíð líka høgligt at koma aftur og fram tollaksmessudag. Hóast drúgvari enn flúgvitúrurin til Danmarkar, gekk tað sum smurt at koma aftur og fram sama dag fyri 39 árum síðani. Í gjár gekk ikki so væl á flogvøllinum, har eg skuldi heinta Jógvan. Hóast longdan vøll og nýggja tøkni, steðgaði mjørki mest sum allari flogferðslu.

Tvey fløgfør sluppu avstað, men øll hini vórðu diverted til Wick, Egilsstaðir og Bergen, sum sæst á nýggja Portal appinum. Har gista Jógvan og hini í hansara ferðalagi, so einki er at gera enn at koyra aftur til Havnar og finna nøkur góð fotomotiv á vegnum. Kirkjuna í Sandavági og einsamøllu bóndahúsini í Kaldbaksbotni. Føroyar eru vakrar í illveðri.

Besta sjónvarpsmyndin er í hesum døgum hin tómi Tingsalurin, niðanfyri. So ger samgongan ikki skaða tað løtuna. Eftir at hava hoyrt Jørgin Niclasen í Degi og Viku í gjárkvøldi, munnu fá hava samhuga, og enn færri virðing, fyri samgonguni og hennara bráðskundsætlan um flatskatt og pensjónir um eina viku, uttan samtykki frá øðrum enn skýmaskotsprofetum. Politikkur er ikki at vera hástórur og tvíhalda um egnan meiriluta, og so tørna fyri, kosta hvat tað kosta vil, heilt til the last shootout, sum var tað ein western. Politikkur er dialogur og at skapa brýr við møguleikum og sambondum og ikki revolvarapolitikkur, sum Atli Dam onkuntíð segði. Í almenna rúminum hevur einki av hesum hepnast hjá sitandi samgongu. Men tey eiga meirilutan, eisini til at terrorisera okkum, sum ikki hava valt tey. Spennandi verður hvussu tingarbeiðið fer at laga seg í dag, tollaksmessudag, og fram. Spyrst, so livst.

Tveyogtjúgundi desember

2011-12-22T11:01:00.003Z

Tveyogtjúgundi desember og longsta náttin er farin. Mótsetningar møtast. Eisini á Vaglinum. Tey, sum taka undir við samgonguni siga, hvussu fá mótmæla og tey sum eru í hinum partinum siga, hvussu nógv møta. Jú, hetta er tann tíðin, tá mótsetningar veruliga tørna saman. Dagur vinnur á nátt og tað gongur móti ljósari tíðum.

Eitt er kort at lesa, ikki jólakort, men landakort, altjóða og heimligt. Má til arbeiðis aftur, tí netið virkar ikki heima. Jól uttan netsamband og bara iPhone ber ikki til. Í meðan finni eg eitt app til Portalin á fartelefonini. Snilt at sleppa undan kaga og kunna lesa beinleiðis. Fyrstu tíðindini eru um flatskattin. Og sum hómast aftanfyri hevur danska avísin Information eitt Marx tema í hesum døgum.

Hóast Fíggjarmálaráðið longu er sólsetursgylt á middegi, er ikki minni enn ilt at samanbera okkara lut í ríkinum við hin danska, nú sjøtil er settur á eina flatskattaskipan eins og í Albania, Kasakstan og Rumenia. Tingið velur sjálvsøkni fram um samhaldsfesti, sigur ein argur Niels Uni Dam í lesarabrævi. Og almenna gávuregnið heldur fram. Í Dimmu staðfestir ein eins argur Georg L. Petersen at tað verður munandi tyngri at vera føroyingur komandi árini: "Sev hækkar sítt gjald, Als hækkar sítt gjald, Heilsutrygd hækkar sítt gjald, bankarnir hækka síni ómaksgjøld og omaná tað heila minkar rentustuðilin frá tí almenna."

Nú eru bert tveir dagar til jóla. Eg ynski mær internetsamband.

Einogtjúgundi desember

2011-12-21T09:18:00.005Z

Einogtjúgundi desember og støðugt lækkandi sól yvir Havnini. Í gjár fór eg út í Kjøtbúðina hjá Otto Reinert í Akranesgøtu at keypa tríggjar rullupylsur, sum Sámal handaði mær í gongini. Helst heimsins bestu av sínum slag. Koyrdi heim aftur í býin og steðgaði við Landsjúkarhúsið, sum sólin fangaði eina løtu innan hon fór undir Kirkjubøreyn, meðan tíðindini enn ganga og klokkan neyvan slóg hálvgum eitt. Koyrdi oman í Sandágerð.

Framsíðan á Dronning Alexandrines Hospital, sum Tórgarð teknaði í 1919, og grønklædda Landssjúkrahúsið glampaðu eina løtu í lágu vetrarsólini, eins og oljutangarnar á Viðarnesi og fraktkonteynararnir á Molanum. Meðan eg fangaði seinastu strálur, sum raktu Landsjúkrahúsið, flugu seks villgæs framvið og settu seg á bøin.

Hóast luftin er frostklár og alt er reint og óspilt, hongur politiska skæddan tung í luftini yvir høvuðsstaðnum. Nú gerst ikki myrkari. Seinrapartin í dag verður aftur larmandi mótmæli undir Tinghúsinum.

Jóan Pauli Joensen, professari, skrivar í hesum sambandi á Facebook um veikleikans treiskni. Hann siterar Hans Paula Johannesen, sum í bókini Jól á Halanum (1989) sigur, at tað ringasta veðrið var ivaveður, tá ein ikki visti um ein skuldi kasta ella ikki. Um íkomnu politisku støðuna, sigur Jóan Pauli, at vit í Føroyum so avgjørt eru í einum slíkum politiskum ivaveðri.

“Tað tykir mær eisini sum teir, sum í løtuni mynda landstýrið, bera brá av veikleikans treiskni. Tað átti at borið til at lurtað eftir fólkinum og givið sær tíð til at hugsa seg um, so vit fáa skilagóðar politiskar loysnir, sum eru okkum øllum at gagni og sum tæna landi og fólki og ikki trumfað nakað ígjøgnum, sum ikki er nóg væl eftirkannað. Tann ótryggleiki sum nú valdar, kemur ikki at føra nakað gott við sær og kann koma at skapa ruðuleika í landinum. Óvissa og ivi er ikki gott fyri fólk. Løgmaður hevur eina stóra ábyrgd,” sigur Jóan Pauli Joensen.

Niðanfyri sæst frysta brúgvin á Fiskanesi í 1959, tá teir leitaðu eftir Hans Hedtoft. Myndin er úr bókini Jól á Halanum (Óli Breckmann 1989). Ein ímynd av politiskari leiðslu beint nú. Brúgvin er avísað, einki sæst og skútan er um at koppa av klaka.

Skomm, sigur Dimma

2011-12-20T21:55:00.003Z

Í oddagrein í dag sigur Dimmalætting at hetta er skomm. Skommin er brævið, sum formaðurin í Løgtingsins Fíggjarnevnd hevur sent Føroyanevndini, Færøudvalget, í danska Fólkatinginum fyrr í hesum mánaðinum. Dimmalætting sigur í oddagreinini: "Vóru vit í tíðini undan heimstýrislógini, so var hetta slag av brøvum kanska ikki ókent, men ídag er brævið beinleiðis skelkandi og sera niðurgerandi fyri Føroyar."

Brævið, sum rópast "Orientering til Folketingets Færøudvalg", fevnir á níggju níðingssíðum um hesar fýra tættir:

Baggrundsinformationer om og scenarier for tilskuddet til Færøernes Hjemmestyre

Tilskuddets betydning for Færøernes økonomi – herunder Sundhedsvæsen

Overblik over Færøernes økonomi og samfundsforhold – herunder en sammenligning mellem Danmarks og Færøernes skattesystem

Konklusioner

Brævið byrjar við hesum orðum: "Undertegnede fik 02.12.2011 en anmodning fra Folketingets Færøudvalg om at komme og orientere udvalget om statens tilskud til Færøernes Hjemmestyre og dets betydning for Færøernes økonomi og landskasse."

Brævið endar við at staðfesta, hvør undertegnede er og hvussu hann er at hitta. Serliga teldupostadressan er margháttlig, tá vit hugsa um at hetta er fíggjarnevndarformaðurin, ið skrivar og analýserar: bsn@vodafone.fo

Tað kann ikki merkja annað enn at landsins týdningarmesti finansfúrsti samskiftir við umheimin av arbeiðsplássinum Vodafone. Soleiðis hissini. Vónandi er arbeiðsgevarin greiður yvir frítíðarvirksemi hjá starvsfólkunum á samskiftisfyritøkuni.

Mest margháttligi tekstur í hesum brævi er tó fjórði partur, Konklusioner. Har verður tikið soleiðis saman um:

"Ovenstående økonomiske fakta viser bl.a. at den politiske beslutning om at reducere tilskuddet til Færøernes Hjemmestyre samt bortfaldet af pristalsreguleringen har over tid haft en betydelig negativ indflydelse på Færøernes offentlige økonomi. At Færøerne har mistet indtægter i milliardklassen, at hvis tilskuddets lave niveau samt ”fastfrysningen” af pristalsreguleringen fastholdes, forværres den negative indflydelse på Færøernes økonomi, at sundhedsvæsenet rammes særlig hårdt, og borgere på Færøerne oplever og får en stadig forværret service, at de voksende udgifter til sundhedsvæsenet belaster landskassen mærkbart, idet tilskuddet til bl.a. sundhedsvæsenet fastholdes på samme niveau år efter år, at reallønnen er lavere, og det er dyrere at leve på Færøerne end i Danmark, at skattetrykket på Færøerne er højere end i Danmark og resten af Europa, og at færingernes levestandard er generelt lavere end danskernes, at Færøerne har over en 10 års periode oplevet en stilstand i befolkningstilvæksten, at ovenstående økonomiske fakta underbygger Færøernes Landsstyres ønske om at størrelsen af tilskuddet til Færøernes Hjemmestyre ajourføres, så det fremover bedre afspejler de faktiske udgifter til de bloktilskudsfinansierede områder, at der ligger en stor politisk værdi i, at Folketinget og Regeringen imødekommer Landsstyrets ønske om at ajourføre tilskuddet. Der er fare for en underminering af systemet, hvor Staten tilskudsfinansierer visse områder, at den politiske risiko ved at afvise Landsstyrets ønske om at ajourføre tilskuddets størrelse er betydelig og vil over tid udgøre en forringelse af tillidsforholdet i Rigsfællesskabet."

Skilligt er at brævið er skrivað eftir bestu sannføring, men hetta er so sjáldsamur tekstur í føroyskum høpi, at eg fái hug til at leita aftur til Rudyard Kipling, tá hann í bestu meining í 1899 yrkti White Man's Burden, fyri at skilja innihaldið og missiónina yvirhøvur at senda tílíkt bræv av landinum í dag. Myndin omanfyri er av permuni. Kanska kunnu bókmenta- og søgufrøðingar geva eitt nágreinari boð í so máta.

Brævið hevur fingið ilt í fyrrverandi tingformannin, Hergeir Nielsen, sum skrivar soleiðis á Facebook: "Hvat billar tú tær inn, Bárður Nielsen? Tú ert í ferð við at taka skipaðar reglur í føroyska fólkaræðinum av fótum. Tú hevur onga fólkaræðisliga atgongd til aðra stjórn ella annað fólkaræðið sum formaður í fíggjarnevnd løgtingsins, og so slettis ikki uttan í heila tiki at viðgera málið í nevndini frammanunda atsókn tíni. Gerðabókin hjá fíggjarnevnd løgtingsins umrøður als ikki hesa níðingsger tína. Harafturat noktar tú tíni egnu fíggjarnevnd at viðgera álvarsmálini, ið uppi eru, og sum løgting okkara føroyinga skal viðgera. Álvaratos - rætt er, at tú sum einasti føroyingur varð headhuntaður inn í íslendska casinobúskapin, men lat nú ikki hesar ivingarsomu royndir tínar skammloypa okkum øllum út í óførið."

Spennandi verður at fylgja við, hvussu leikur fer, tí Jenis av Rana upplýsir at hvørki hann, hansara flokkur ella samgongan yvirhøvur standa aftanfyri brævið hjá Bárði Nielsen: "Vegna Miðflokkin vil eg hervið boða frá, at brævið, skriva í besta sambandsstíli, er Bárðs egna og umboðar hvørki hugsanir samgongunnar ella Miðfloksins," sigur Jenis í brævi til fjølmiðlarnar.

Føroyskur politikkur hevur við Facebook og almennum innliti fingið nýggjar møguleikar at skapa sjónligheit, oftast uttan nakran spunasmið yvirhøvur. Men eftir hetta bræv stendur spurningurin: Hvussu leingi ber til at stýra Føroyum í einingi?

Tjúgundi desember

2011-12-20T12:20:00.001Z

Tjúgundi desember og mest sum allur kavi er skolaður burtur í regninum. Politiska stevið í samgonguni er farið sama veg. Skolað so púra burtur. Jólini verða neyvan hvít í ár, hóast eitt følv legðist í morgun. Myndin omanfyri er tikin í døgurðatímanum gjøgnum ein opnan skrellikonteynara uttanfyri kirkjugarðin við Velbastaðvegin. Myndin niðanfyri er tikin løtu seinni á Tinghúsvøllinum. Myrkt er í Tinginum og longur uppi í gongugøtuni hómast eitt jólasølutelt.

Vikuskiftisbløðini, sum eg nústani havi lisið, eru á tremur við teim mest margháttligu jólagávum, eins og í valdystinum í oktober, og Vikublaðið nærkast støddini, sum var fyrr. Jólatilboðini eru eisini flutt út á gøtur og stræti, sum í hesum føri, har Føroya Bjór minnir á at vit standa fyri eini brúsandi høgtíð. Eyðsæð er, at politikarar longu eru lagstir á jólabrúsið.

Mótsetningar møtast á jólum. Ljós møtir myrkri og flestu fegnast um føðing. Men verri var við amerikanska sangaranum Jon Bon Jovi (John Francis Bongiovi). Í tilskundandi jólahugnanum hevði onkur funnið fragd í at siga hann var deyður, 49 ára gamal. So var ikki, og hann kann eisini hesi jólini syngja Hallelujah, sum hesar báðar myndirnar niðanfyri vísa. Hoax, kalla tey tílíkt á netinum. Sum tá Bárður skrivar bræv uppá nakkan á Jenis og øllum hinum í samgonguni. Hoax, at skriva rokning uttan vert.

Til tess at mana deyðssøgurnar í jørðina hevur Jon Bon Jovi sjálvur lagt eina dagfesta mynd á Facebook í gjár, har hann speiandi sigur at "Heaven looks a lot like New Jersey." Við orkestri spælir hann har á leiðini heilt til jóladag.

Nítjandi desember

2011-12-19T12:41:00.010Z

Nítjandi desember og jólini nærkast í hvørjum. Myndin omanfyri er tikin á Hvítanesi klokkan hálvgum tíggju. Hoyvíkshólmur sæst miðskeiðis í myndini og baksýni Nólsoyggin, sum fevnir alla Havnina. Myndirnar niðanfyri eru tiknar við halogenljósi frá bilinum fremst fyri um somu tíð. Fyrst síggja vit oman móti Hvítanesi og síðani av Hvítanesi og norður móti Kaldbaksnesi og kavaklæddu Eysturoynni.

Hvønn fríggjadag lesi eg Høgna Djurhuus í Vikuskiftissosialinum. Hesuferð skrivar hann millum annað um jólagæs:

"Jólagæsnar vita ikki, at teirra jóladagar eru taldir. Og so knarra vit um, at jólaaftan er leygardagur og jóladagur sunnudagur. Arbeiðsgevarajól. Jólini eru yvirtikin og doypt og fermd. Gud ræður, hvar vit drekka okkum skít næsta jólaaftan. Ársins kulinariska lágmark, jólaborðhaldið, hevur verið. Tað kemur so ikki frá sendistovu Guds, men úr einum øðrum suvereniteti, sum hjá nógvum er næst himmiríki, Danmark."

So er tað sagt. Fyrsta gásamyndin niðanfyrin er tikin við Syðradalsvegin á heysti 2008, gæsafamiljan er avmyndað í Norðradali á sumri 2010 og svimjandi gæsnar við ungum eru avmyndaðar á Lützenstrøð í summar.

Kári Thorsteinsson, sum úr Søldarfirði skrivar Heimabeitið, endurgevur Ditlev Hammer í Hovi sum ein sannan gásamann:

"So leingi, sum fólk hevur búð í Føroyum, hevur gásin verið ein partur av kosti føroyinga, tí gæs áttu mangastaðni og í hópatali her á landi, tá tey fyrstu fólk búsettust í oyggjunum. Tað bera tey mongu staðarnøvnini, har gás er ein partur av navninum, boð um."

Danska morgunsjónvarpið TV2 hevði í morgun smakkiroyndir og borðreiddi við altskyns rættum til jóla. Tey vilja hava fólk at skriva inn á eitt landakort, hvat tey eta á jólum og hvar. Danska kortið er longu tættpakkað og til ber at hyggja nærri í stóru býunum.

Omanfyri sæst, hvat verður etið á jólum, sambært danska TV2. Fiskur er við á matskránni, hóast ikki ræstur og neyvan við sperili. Tá saman um kemur munnu føroysku jólaborðini neyvan víkja so nógv frá teim donsku. Men Føroyar eru eisini við á samvirkna matkortinum. Umframt mín reyða prikk, sum merkir dunnu í Havn á jólum, so hevur ein annar føroyingur sett ein reyðan prikk fyri sama rætt í Norðstreymoy.

Men afturvið jóladøgurðanum, antin tað er antarfuglur ella ikki, skal okkurt gott drekkast. Hvørt ár koma tey frá Føroyaprenti við góðum reyðvíni. Hesuferð hevði Hansina, vegna tey 25 starvsfólkini í fyritøkuni, ein vakran lepa við, har skrivað er um avrik í farna árinum og stavnhald fyri komandi prentvirksemi verður kunngjørt:

"Mál okkara fyri 2012 er at framleiða enn fleiri føroyskar bøkur, og økja áhugan fyri prentaða boðskapinum. Geva íblástur og hugskot, sum skapa virkisføri og minni tíðarspillu. Framleiða prentlutir, sum fanga móttakaran og eggja honum at lesa boðskapin, sum tú gert nú.. Men mest av øllum, ynskja vit gott samstarv við teg og allar okkara trúgvu kundar, sum hava tryggjað 25 fólkum arbeiði í brátt farna ári. Við tøkk fyri gott samstarv, ynskja vit tær eini gleðilig jól og bestu eydnu í 2012."

Hansina við jólagávuni frá Føroyaprenti. Niðanfyri sæst væl orðaða, og ikki minst prentaða, heilsanin. Jú, tey á Føroyaprenti duga at røkja kundar. Eg takki fyri gávuna eins og gott og hugnaligt samstarv í tí farna. Nú kunnu jólini skjótt koma.

Átjandi desember

2011-12-18T12:31:00.002Z

Átjandi desember og fjórði sunnudagur í advent. Klokkan ellivu stavar sólin skørp og lág inn yvir Tórsbyrgi, har jólatræið er tendrað. Í kvøld møtast børn og vaksin at syngja og dansa um træið og so verður farið í felagshúsið. Jú, tað stundar til jól, sum Kim syngur í Útvarpinum eftir guðstænastuna úr Vestmanna kirkju.

Í gjár sást ein svartur plastposi á hegninum við gøtuna á Tórgarði. Stuttligt flaggandi myndaevni í vindum, serliga nú sólin er so lág. Í dag varnaðist eg svarta lesull á sama stað.

Útsýnið av gøtuni millum Tórsbyrgi og Tórgarðsgøtu er opið út í hav, frá Eystnesi og heilt norður til Borðoy og Svínoy, suður til Glyvursnes og Skálhøvda á Sandoynni. Og neyvan byggir nakar upp fyri hesum útsýni í okkara tíð. Men hvør veit. Býráðsval verður næsta ár og tá kann millum mangt og alt henda.

Jens Petur, sum fær abbabørnini á gátt í kvøld, grevur kava í túninum. Ikki bara í egnum túni, men heilt oman til mínar dyr. Soleiðis er í Tórsbyrgi.

Og eitt hanagleiv burturi býr Carl Jóhan, sum vitjaði í gjárkvøldið. Eftir at hava funnið Das Einheitsfrontlied hjá Hannes Wader og Victor Jara hjá Hoola Bandoola Band á Spotify, fingu vit okkum ein góðan bita við turrum kjøti úr Kollinum og einum ráka av Talisker frá Isle of Skye. Vit sungu ikki Bella Ciao, men staðfestu at Carl Jóhan er bara nevndur einaferð í Tey sóu reytt, meðan Terje er nevndur tvær ferðir.

Heiðrikur og Anton

2011-12-17T20:12:00.007Z

Birgir og Heiðrikur tosa um film í Steinprenti (Mynd: Ole Wich)

Í 1974 skrivaði amerikanski tónleikaummælarin Jon Landau: "I saw my rock and roll past flash before my eyes. I saw something else: I saw rock and roll's future and its name is Bruce Springsteen." Í einum føroyskum filmssambandi kundi eg sagt nett tað sama um Heiðrik á Heygum og Anton Petersen hóskvøldið.

Birgir og Heiðrikur tosa enn um film í Steinprenti (Mynd: Ole Wich)

Heiðrikur átti tveir av seytjan stuttfilmum, sum hetta kvøldið vórðu sýndir fyri nógvum fólki í høllini í Norðurlandahúsinum. Alda Reyð, sum er tónleikavideo til sangin hjá Orka og Needle and String, sum er fylgifilmur til samnevnda sangin hjá Heiðriki sjálvum. Meistarligt í báðum førum. Episkt grípandi í fyrra førinum og konsist vundið uppá tráð í seinna førinum.

Fyrra avrikið førir okkum hálva øld aftur. Í brekkuni leita fólk við lummalykt eftir burturblivnari gentu meðan mjørkin rullar oman úr homrunum. Storytelling og rokkvideo sum hjá Sigur Rós, einki minni. Gentan liggur druknað í eini tjørn, við reyðum flættum uppundan. So livnar í homrunum og mannligar verur gerast livandi og draga hana til sín.

Seinna avrikið er stutt og avmáld søga, sangur um kropp og vevnað, ítøkiligur og einfaldur við spunnum tráði. Djúpar fokuseringar av tráðnum, klipp og so frástøða og innvavt andlit og enn størri frástøða og so er liðugt. Ikki eitt millisekund ov nógv. Fyrst væl sungið, síðani væl fokuserað og at enda væl klipt. Og alt samalt so væl vigað at her flýtur einki yvir. Fult skeppumál, sum tey høvdu sagt ta tíðina, fyrri filmurin lýsir.

Birgir, Kinna og Heiðrikur tosa meir um film (Mynd: Ole Wich)

Retro er ikki partur av søguni Skýming hjá Anton Petersen. Hetta er hálvan tíma drúgv samtíðarsøga um eitt par, Hjalmar og Almu, har vit fáa innlit í mannliga partin og hansara knýti til barnaárini og náttúruna, sum altíð er vát, regndryppandi og aldubrótandi. Í hesum parti kann eg ikki bara mær at lesa frásøgusnildi hjá Tarkovsky inn í søguna. Og hon riggar, søgan hjá Anton. Hugtakandi og fulfíggjað í hvørjum smáluti.

Føroyskur stuttfilmur hevur nátt nýggjar hæddir, fyrst við Sakarisi Stóra og nú við Heiðriki av Heygum og Anton Petersen. Nú kann føroyska filmsframtíðin bara koma.

Upptøkulið og tríggir leikarar hjá Anton Petersen (Mynd: Birgir Kruse)

Øll skráin við krutli í biografmyrkrinum (Mynd: Birgir Kruse)

Seytjandi desember

2011-12-17T11:33:00.002Z

Mind the Gap eru fyrstu boð, tú hoyrir, tá tú trýnir á jarnbreytarpallin í London. Býr ein í Havn og trýnir út á náttúrupallin fyrrapartar hesa ársins tíð, er vert at leggja sær ensku boðini í geyma. Mind the Gap. Ansið eftir gloppinum. Gloppinum millum Borðuna og Glyvursnes. Myndirnar omanfyri eru tiknar klokkan hálvgum ellivu í morgun av gøtuni, sum bindir Tórsbyrgi, Fútalág og Tórgarð saman. Myndin niðanfyri er tikin í Heathrow í London í januar.

Meðan kaffi rennur heitt afturvið Rót og Rútmu, liggur ein tungur ræstur deymur yvir alt húsið. Visti eg ikki betur, hevði eg fingið illgruna um niðurgrivin lík í eini Stephen King søgu. Eftir ræstan døgurða, kjøt og súpan, í gjárkvøldið má eg fara at seta edik fram at taka luktin.

Og nú vit eru við matin, so má eg líka seta hesa mynd inn eisini. Tað er starvsfelagin Marjun, sum hevði so frálíka góða og væl skorna turra grind og spik við til eina hugnaløtu á arbeiðsplássinum innan vit fóru heim í gjár. Og tað stuttliga er at hon hevur tikið boðini frá Pál Weihe í álvara og sett deyðningahøvd við nissuhugvu á bæði grind og spik. So eru tit ávaraði.

Sekstandi desember

2011-12-16T00:02:00.001Z

Sekstandi desember og skúlafólk fara heim í jólafrí, tá hesin dagur er av. Onnur mugu stríðast eina viku afturat. Ójavnt er býtt. Sama er við døgum og tímum. Ójavnt er býtt. Eina løtu klárt og næstu løtu samandrigið. Tjaldmeistarin í biohøllini á heimsins enda hevur nógv at gera hesa ársins tíð. Ovara myndin er tikin við gomlu Hoyvíkina, omanfyri Royndarstøðina, sum nú er blivin so gomul at hon er Fornminnissavn, við útsýni móti Borðuni og Glyvursnesi. Niðanfyri sæst meir av sama útsýni av Sundsvegnum um somu tíð, klokkan ellivu fyrrapart.

Meira um litfagran himmal og fjallatindar. Í dag fyllir Paramount Pictures hundrað. Nýggja búmerkið verður avdúkað í dag, nú filmurin Mission: Impossible - Ghost Protocol verður frumsýndur í USA. Havnar Bio sýnir filmin 26. januar 2012. Búmerkið, sum stavar frá 1916, sýnir Wasatch fjallarøðina á markinum millum Utah og Idaho. Hundrað ára búmerkið verður brúkt alt næsta ár.

Og nú vit eru við klassiskan film, so skal eg viðmæla Straw Dogs (1971), sum DR2 vísir í kvøld kl 22:00. Ein Sam Peckinpah søga um harmoni og harðskap á heimrustini, fyri ikki at siga í heimliga húsarhaldinum. Sum videohúsin á niðru myndini sigur: In the face of every coward burns a Straw Dog.

Fimtandi desember

2011-12-15T11:41:00.000Z

So er fimtandi desember. Kalt, men kavin er mest sum burtur og koyrandi er alla staðni. Saltað er so mikið í Havn, at í gjárkvøldi mátti eg vaska bilin, sum var hvítur upp á hálva síðu. Og gangandi er nú har, sum regnið hevur skolað alt burtur. Soleiðis fáa bæði bileigarar og fótgangarar sítt og kunnu lesa Under vejr med mig selv (1956) nú yrkjarin verður 80 og hevur givið út fleiri enn 160 bøkur. Í dag kemur yrkingasavnið Stederne. Tað skal eg hava fatur á.

Á Kongaliga bókasavninum hava tey fingið handrit Klaus Rifbergs til fleiri skaldsøgur og yrkingasøvn, og serliga í seinna førinum er áhugavert at síggja, hvussu hann skrivar í hond og beint fram, uttan at rætta. Ein fantastiskur yrkjari. Niðanfyri er eitt skúlahefti, sum Rifbjerg hevur skrivað í tá hann var studentur. Á heimasíðuni hjá Kongaliga bókasavninum ber til at blaða í tí og lesa yrkingarnar, sum komu í Konfrantation (1960) og Portræt (1963).

Yrkingar nytta lítið at seta á borðið á jólum. Tá skal ljóma av øðrum. Og so verður. Norðan av Eiði kom Sigfríður í morgun við kjøti úr Kollinum, einum gimburlambi og einum veðurlambi, tikin í heyst í skorunum fyri norðan. Alt er skorið sundur, so nú er klárt at hanga upp í hjallinum. Eiðiskjøt verður gott at fáa undir tonna á jólum og nýggjárinum. Gleði meg at smakka Eiði aftur.

Og í kvøld er stuttfilmskvøld í Norðurlandahúsinum har filmurin hjá Anton Petersen Skýming (Silent Light) verður sýndur. Eg sá filmin á Nordische Filmtage í Lubeck í november. Hugtakandi filmur, sum við einum seregnum huglagi og Tarkovsky kveiktum myndamáli skrivar seg inn í longu røðina av aktuellum filmum um norðurlendskar menn og teirra trupulleikar, úti í fríu náttúruni og heima í klaustrofobiskum húsum. Filmurin varir hálvan tíma og hevur leingi verið í gerð. Flaggdagin í 2009 hitti eg Anton við upptøkuliði og leikarum í Nólsoy og tók nakrar myndir. Hetta er mest spennandi føroyski filmur síðani Passasjeren hjá Sakarisi Stórá. Hesir ungu dugnaligu menn mugu sleppa at gera film her heima.

Mótmælisfólkið

2011-12-15T07:32:00.001Z

Ársins persónur, The Person of the Year, er mótmælisfólkið í øllum londum. Tað sigur Time Magazine. Til dømis tey í arabiska heiminum, sum vóru við í sonevnda arabiska várinum, í sponskum mótmælisgongum í 58 býum 15. mai undir heitinum Democracia Real YA, ella The Occupy Movement, sum byrjaði í Wall Street 17. september. Leygardagin 3. desember skrivaðu tolnir føroyingar seg inn í hesa heldur enn ikki ótolnu rørslu á Vaglinum í Havn. Ársins persónur í fjør var sambært sama blaði 27 ára gamli Mark Zuckerberg, sum grundaði Facebook, ið er boðstaður og samskiftismiðilin hjá mótmælisfólki kring allan heim.

Fjúrtandi desember

2011-12-14T01:08:00.001Z

So er fjúrtandi desember og jólini nærkast í hvørjum. Tað merkist í postkassanum, útvarpinum og øðrum útsølum av øllum handa slag, serliga har tey venda sær til børnini. Neyðars foreldur, nú tilboðsskeltini gerast eins ágangandi og til valið. Her er tað guli veggurin á Sápufabrikkini 'Okkara', handan Háls, sum er prýddur við eini risalýsing frá jólabýnum í SMS. Tað er gott, tí so sæst minni til ljótasta bygning í Havnini, sum størsti skrivstovuspekulantur í býnum eigur. Og so er vit í altjóða jólabókmentunum hjá Dickens frá 1843 um Scrooge og tey. Hann mann krevja nakað lága leigu, tá bygningurin, sum í 1939 var prangandi modernaður, í dag sleppur at standa so ljótur so leingi. Nei, her eru eingi vakurleikans jól við landsvegin og ringvegin, sum førir inn til jólahjartað á Trapputrøðni í Havn.

Men hetta eru eisini dagar, har óvantaðar gávur falla úr erva. Í gjár boðaði mentamálaráðharrin, Bjørn Kalsø, frá, hvør fær mentanarviðurslønir landsins í 2011. Teir eru rithøvundurin Jóanes Nielsen, tónleikarin Kristian Blak og filmslistarmaðurin Sakaris Fríði Stórá. Niðanfyri er Sakaris avmyndaður í týska marsipanbýnum Lubeck fyrsta vikuskiftið í november í ár, tá norðurlendsk fimstevna var har. Filmurin hjá Sakariasi Passasjeren (2009) er ummældur her á blogginum og Nám hevur gjørt uppgávur til filmin. Og tá Kristian Blak fylti 60 í 2007 varð bók givin út við heilsanum. Her er mín. Til lukku við jólagávuni, Sakaris, Jóanes og Kristian!

Trettandi desember

2011-12-13T12:54:00.003Z

Í gjárkvøldið skein og glampað mánin yvir Nólsoyarfjørð, meðan skipini sigldu framvið og Manchester City spældi móti Chelsea. Tað bera oyðsl fyri milliardir, sigst. Einasta, ið hevði áhuga var mánin, sum eg fangaði millum Stong og Eystnes eina løtu á terrassuni uttan stativ. Ovara myndin er tikin við 1,3 sekund eksponerinsgatíð og hendan niðara, har glerið á kampingplássinum hómast, við 4 sekundum.

Og í dag er trettandi desember og nýggju vetrardekkini skulu roynast fyri at staðfesta, um tað er lættari at koma fram í bili, heldur enn til gongu í Havn. Og jú, tað gekk sum smurt at koyra til arbeiðis í Havn í morgun. Alternativið var at royna at ganga, hóast ikki ber til at standa á beinum, so hált tað er millum húsanna í Eysturbýnum. Tað er tann øvuta verð. Har eingin bilur koyrur er ikki gangandi. Bilur er makt.

Jólini eru tað bera oyðsl, sigur 86 ára gamla Ania í Gøtugjógv í áhugaverdari samrøðu við Beatu í Dimmalætting. Okkum nýtist bara at hyggja í postkassan hesa ársins tíð. Har er so sprenfult av lýsingum og ókeypis avísum, sum vilja noyða alt millum himmal og jørð uppá okkum. Brúkslutir, sum í allar flestu førum veruliga eru tað bera oyðsl. Sjálvvirkandi parkeringsskivur, trimmarar til næsahár og líknandi fjas til mannin ella kvinnuna, ið framman undan hava alt. Jú, jólini eru ein brúkaraveitsla uttan líka. Tey beru handilsjól, júst sum Ania sigur. Eg ynski henni og hennara eini gleðilig jól.

Tí er eisini gott at tey, sum hava í yvirflóð, kunnu lata til onnur, ið ikki hava so nógv um hendi í føroyska stættarsamfelagnum. Slík tiltøk eru mong í hesum døgum, sjónlig og ósjónlig, har fólk og fyriskiparar eru nevnd, ella ónevnd. Og helst eru mong, ið takka fyri tað. Á heimasíðuni hjá tiltakinum Í Menniskjum Góður Tokki verður fyri árið 2010 sagt: "Tørvurin á at fáa jólahjálp var ómetaliga stórur – heili 376 familjur fingu jólahjálp. Flestu av hesum familjum vóru ógvuliga sperdar fíggjarliga og stríddust dagliga fyri at fáa endarnar at røkka saman. Hetta ber tíverri boð um eitt samfelag, sum ikki hevur megnað at skapa eitt nóg gott trygdarnet undir fólki, tá tørvur er á tí. Tað fyrsta er góður grundvøllur at byggja á, tað næsta stór avbjóðing at vinna á."

Tólvti desember

2011-12-12T12:46:00.004Z

So er jólakalendarin hálvur. Úti er hált sum á kalvabaki. Høvuðsvegirnir eru saltaðir og góðir at koyra á, men ert tú so óheppin at vera til gongu, kanst tú lættliga vera um ein háls. So eg vendi á horninum og fari heim aftur at arbeiða. Dagsins setningur er døgførda Føroyakortið. Í døgurðatímanum fari eg við bilinum at skifta dekk. Tað kostar eina trivaliga upphædd, men eftirsum fótgangarar verða so illa viðfarnir í Havn, má eg set meg í bilin, skal eg koma fram.

Eitt tvey trý, so eru teir hjá First Stop, ella Super Dekk Service, lidnir at skifta gomlu og slitnu dekkini til góð kavadekk, Bridgstone Blizzak WS70. Men fyrst skulu gomlu dekkini beinast burtur á Sandvíkarhjalla.

Oman aftur komin í Havnina við góðum vegsambandi koyri eg ein royndartúr niðan á Oyggjarvegin og avmyndi gráu Havnina. Innan døgurðatímin er av, sæst sólin yvir Kirkjubøreyni. Myndin er tikin úr túninum við Ítróttarhøllina á Hálsi, har tiltiknu ljóssteyrarnir síggjast til høgru. So aftur til arbeiðis.

Ellinti desember

2011-12-11T14:19:00.000Z

Nú toyar. Sólin er frammi eina løtu á middegi og skínur á Tórsbyrgi og Lágargarð. Á hesum leiðum eru vit so heppin at hava tvey ellis- og røktarheim sum næstu grannar, Lágargarð og nýggja Boðanesheimið. Veit ikki, hvønn týdning tað fær fyri býlingin, at verða umgyrdur av ellisheimum.

Býlingurin liggur soleiðis fyri, at hann er millum bygd og bý. Tú kanst ganga av vegnum úti við Strond og niðan í Fútalág og eftir lítlari løtu vera í býnum. Ella hin vegin. Úr býnum og út á bygd. Nógv fremmandafólk ganga henda túrin við hundi gjøgnum Tórsbyrgi. Og í tiðnandi kavanum skapar hundalortur ein heilt egnan grafikk.

Tíggjundi desember

2011-12-10T12:47:00.004Z

Tíggjundi desember og veðrið er av tí fagrasta. Friðsælur kavi og lág sól. Klokkan tíggju fór eg út í tún at taka tíggju myndir. Tað bleiv til tíggju ferðir tíggju, so vakurt var veðrið hesa løtu, innan kaffi og Rót & Rútmu. Eg seti nakarar morgunmyndir úr grannalagnum á bloggin.

Articon byggir Boðanesheimið fyri Tórshavnar kommunu. Fyrsta lonin verður innrætta og alt skal verða liðugt í heyst, sigur Eyðun Persen, verkætlanarleiðari. Tá verður rúm fyri 64 búfólkum. Tvær orsøkir til at kommunan valdi hetta uppskotið vóru arkitekturur og funksjonalitetur. Projektuppskotið er gjørt í samstarvi við Albert Isfeld, Gudmund Hansen og Selmar Nielsen, arkitektar, LBF, Martin E. Leo og SMJ. Bara eitt steinkast, ella kavablak, burturfrá eru altskyns rekreasjónsmøguleikar.

Her er Nólsoyggin og Nólsoyarfjørður beint fyri, og so øll Strondin við Bukkevald, Kampingplássinum og Hvítasandi. Hetta verður útsýnið úr niðara borði á Boðanesheiminum.

Her eru eisini traðir og ídnir traðarmenn, ið geva seyði og gæsum. Við Súpanarvík, niðanfyri trøðna hjá Sjúrði hjá Júst, har Boðanesheimið verður bygt, eygleiðir seyðurin dølskur sjáldsamu sólstrálirnar av heimsins enda.

Longur út er Skjúttaneshella, trøðin hjá Steffanson og teimum, Hvítisandur, niðanfyri tyrlupallin, har fólk í Havn tóku hvítan skelsand, og so Boðanes. Hesar báðar myndir er av trøðni hjá Steffanson og teimum.

Tyrlan kemur og fer og flytir fólk, bæði búfolk og fremmand ferðafólk, til fjarbygdir á útoyggj. Eftir ongari tíð kanst tú flyta teg úr larmandi høvuðsstaðnum til friðsælu bygdina, har alt er sum fyrr og einki sum nú. Ein ferðaseðil, ið neyvan fæst í øðrum londum.

Og so eru stundir at fara inn at bryggja kaffi og lurta eftir Peturi Rouch í Útvarpinum. Klokkan tvey ringir Matthew Workman úr Oregon har klokkan er sjey á morgni. Um Skype vil hann hava eitt útvarpsprát um løgtingsval, kavaódn og morðgátu. Jú, heimsins eygu eru á okkum.

Níggjundi desember

2011-12-09T12:12:00.002Z

Níggjundi desember við frosti og nógvum vindi frá morgunstundini. Í Stoffalág verði eg mintur á vónleysa stríðið hjá smámanninum móti stórkapitalinum í jólamánaðinum í Havn. Eftir hálvum ári hevur Okkara handil givið upp andan. Nú er eingin sjálvstøðugur handil eftir í Havn og Katrina Christiansen er blivin fornminnissavn í Bringsnagøtu. Tað reina Disney. Í 2009, tá Havnin fylti 100, fekk eg hesa mynd av Halldóri Christiansen við petroleumspumpuna og diskin hjá Katrinu.

Her uppi á Lützenstrøð er tó morgunbreyð og kaffi fyri starvsfeløgunum. So eru tað Námstíðindi um metsølubøkur, kristniritstjórnan og fundur um nýtt Føroyakort. Og klokkan fýra er tað kjak og ummæli av Moldvarpi Føroya í útvarpssendingini Útsýn hjá Kára Sólstein. Spennandi dagur hóast ringasta veður. Kanska mest tí at fólk eru so giraði til jólafrokost, sum Mentamálaráðið letur dyrnar upp fyri longu klokkan fimm.

Maturin er frá Oddvør og eg havi frætt, at Dorit, sum sæst omanfyri í middagsljósi, verður borðstjóri. Og í morgun kunngerð verturin, mentamálaráðharrin, útbyggingarætlanir á Tekniska skúla norðuri í útgerðarstaðnum Klaksvík. So tað verður ikki óinteressant við kaffiborðini her suðuri í Kontórshavn, hetta valskeiðið, livst, so spyrst. Niðanfyri er ein mynd av forsíðuni á Sosialinum, sum longu fyri middag var á gøtuni í kavaklædda høvuðsstaðnum, nalvanum í tí vælsnarðaða vældøminum, tí einasta í Norðuratlantshavi.

Áttandi desember

2011-12-08T12:14:00.003Z

Áttandi desember og enn liggur kavin undir gráum himni. Einki sæst til middagssól, men kanska verða tað eini hvít jól í ár, hvør veit. Í dag byrjaði dagurin við kórsangi í karnappinum hjá Schrøder, tey rópa. Ein gáva á arbeiðsborðinum frá loyniliga jólavininum, sum sæst niðanfyri, síðani ritstjórnan av nýggjum kristnitilfari til fimta flokk og so er køkstørn, fyri seinastu ferð í ár. Og kanska seinasta ferð á hesum staði. Næsta ár flyta vit í Námi niðan á Hoyvíksvegin.

Umframt alt tað vanliga er turrur fiskur, vatnmelón og eplasalat á borðinum, sum hómast omanfyri. Keypt í Miðlon, uttan at freistast at detta inn í Rúsuna. Einasta freisting á hasum leiðum er at innkeypskurvarnar eru so ovurhonds stórar, at eg og øll við mær freistast til at leggja meir enn ætlað í tær. Tað er soleiðis vit skapa meirvirði, sigst.

Sjeyndi desember

2011-12-07T14:06:00.005Z

Sjeyndi desember og skiftandi sól. Eina løtu grátt og myrkt, næstu løtu litbjart og spælandi ljóst. Sæst hon, so stendur sólin lág og tá klokkan slær eitt, leggur hon seg í Kirkjubøreyn. Hesa løtu kundu eg hugsað mær at búð ovarlaga í Havn og sæð oman yvir allar tær kavataktu tekjurnar, sum liggja í løgum oman móti vágni og fevna tí sindri av ljósi, sum glampar av heimsins enda.

Og tað varð ljós. Aftan fyri hegnið, har hjólsporini enda, stendur brendi runnurin hjá Rasmusi í kava. Kanska er Móses ikki so langt burturi í urtagarðinum, har middagssólin eina evarska løtu skapar ljómandi ljós.

Innan gylta middagssólin kemur fram, liggur miðbýurin mest sum í sorta. Bert skrivstovugluggarnir bera boð um ljós og lív, meðan myrkt og deytt er í húsunum, har fólk búgva. Øll eru til arbeiðis at forrenta dýrtíðina í Havn. Nú brendi hann á við kava og helst verður Kingo einsata vónin, nú tað bara verður myrkari og myrkari í verðaldarinnar norðasta høvuðsstaði.

Sætti desember

2011-12-06T13:17:00.007Z

Alt av náði. Gávuregn í postkassanum, sætta desember. Ein gávumildur lesari hevur fíggjað skanning, rættlestur, prenting og útbering av bókini hjá C.H. Spurgeon (1834-1892), sum Victor Danielsen (1894-1961) týddi og gav út á Nýggja Forlagnum í Fuglafiriði í 1951, Alt av náði. Í 1981 varð bókin endurprentað saman við Leirkerinum og nú geva hesi bæði forløgini bókina út á triðja sinni, hesuferð í 20.000 eintøkum og borin í hvørt hús í Føroyum. Soleiðis verður sagt úr postkassanum. Eitt klingadi bókaheiti, sum eg plagi at víðka við hesum orðum: restin sum uppiborðið. Alt av náði, og restin sum uppiborðið. Umframt náðina, sum alt árið streymar úr ymsum loynikrókum, hava vit hin fría viljan.

Herfyri sendi ein Facebookvinur mær eitt ummæli av eini italskari matstovu á Blegdamsvej í Keypmannahavn. Ummælið stóð í avísini Information og tá eg klikti meg inn á teirra heimasíðu, sprakk eitt tilboð upp á skermin um at halda blaðið í fýra vikur, uttan kostnað. Eg tók av og nú kom danska fríggjadagsblaðið í føroyska týsdagspostkassan. Hóast fleiri dagar gamalt, kennist tað gott at hava eina snøgga og innihaldsríka avís millum fingrarnar.

Men tá eg blaði einaferð og lesi oddagreinina, har Mette Davidsen-Nielsen bekennir seg sum dildoman, er mær ov mikið. Eru tað bara aldrandi provokatørar frá eini aðrari tíð, sum skriva hetta blað? Ella eri eg sjálvur blivin so gamal, at eg ræðist hesi fólk, ið hava júst so forstokkaðar meiningar, sum eg sjálvur og bara tí vilja geva út eitt blað, sum einaferð var gott, men nú er vónleyst yvirhálað, hóast tey siga seg samstarva við The Guardian, mínum favoritti?

Eg eri sannførdur um at dagarnir hjá pappírsavísini eru taldir. Men hvat, tað er gávutíð. Kanska kann ein pappírsmiðil sannføra meg um at har eru bæði knotur og gávur - eina tíð enn. Í meðan mugu kræsnir avíslesarar dúva uppá náði úr ókendum hornum. Jú, sannliga alt er náði. Og restin er sum uppborðið. Eitt nú hin ódugiligi pennurin.